Yeni Bir AI Düzeni İstiyor: Modi, Hindistan’ın ‘Global AI Commons’ Projelerini İlan Etti

Yeni Bir AI Düzeni İstiyor: Modi, Hindistan’ın ‘Global AI Commons’ Projelerini İlan Etti

Yeni Delhi’de düzenlenen 2026 Hindistan Yapay Zeka Etkinliği’nde, Başbakan Narendra Modi, sadece bir teknoloji sergisi değil, dünya çapında bir felsefi dönüşümün başlatıldığını ilan etti. Zirvenin açılışında, Modi, “Yapay zekânın sadece birkaç büyük şirketin ve ülkenin elinde kalmasını istemiyoruz” dedi. Bu ifade, sadece bir konuşma cümlesi değil; küresel teknoloji dengelerini sarsabilecek bir ilke ilanıydı: Global AI Commons — Küresel Yapay Zeka Ortaklığı.

Neden Şimdi? Neden Hindistan?

Hindistan’ın bu hamlesi, yalnızca teknolojik bir hedef değil, jeopolitik bir strateji. ABD’deki Google, Microsoft, OpenAI ve Çin’deki Baidu, Alibaba gibi şirketler, AI altyapısının %85’ini kontrol ediyor. Bu şirketlerin veri, algoritmalar ve bulut altyapıları, gelişmekte olan ülkeler için erişilemez bir kâğıt kalemi gibi. Modi’nin “Global AI Commons” fikri, bu monopolü kırmayı amaçlıyor: Her ülkenin, özellikle Afrika, Güneydoğu Asya ve Latin Amerika’daki ülkelerin, AI geliştirme süreçlerine eşit katılım hakkı olmalı. Bu ortaklık, açık kaynaklı AI modelleri, veri paylaşım ağları ve eğitim programları üzerinden kurulacak.

Hindistan’ın bu seçimi rastgele değil. Ülkenin 1,4 milyar nüfusu, genç nüfus oranı, dijital kimlik sistemi (Aadhaar) ve devlet destekli AI eğitim programları (如 AI for All), bu projeyi somutlaştırmak için ideal bir laboratuvar sunuyor. Zirvede sergilenen 120 startup’ın %70’i, küçük ölçekli, yerel veri setleriyle çalışan, düşük kaynaklı AI çözümleri geliştiriyor: Örneğin, bir Tamil Nadu köyünde su kaynaklarını tahmin eden bir AI modeli ya da Bihar’da tarım tahminleri için görsel tanıma kullanan bir uygulama. Bu çözümler, Silicon Valley’deki “billion-dollar AI” projelerinden farklı; insani ihtiyaçlara odaklı, düşük maliyetli ve yerel dilde çalışan.

Global AI Commons: Teknoloji mi, Aşırı İdealizm mi?

Bu fikir, Batı teknoloji devletlerinde eleştirilere maruz kalıyor. “Veri güvenliği riski,” “kaynak yetersizliği,” “standartlaştırmada zorluklar” gibi gerekçelerle reddediliyor. Ama Modi, bu eleştirileri “teknolojik kolonyalizm” olarak tanımlıyor. “Bir ülke, kendi verilerini üretip, kendi algoritmalarını eğitip, kendi etik çerçevelerini belirlemek istiyor. Bu bir ‘yakalama’ değil, bir ‘hak’,” dedi.

Projede yer alan üç temel yapı taşı var:

1. Açık Kaynaklı AI Modelleri: Hindistan, Google’ın PaLM ve Meta’nın Llama gibi modelleri değil, kendi “BharatAI” serisini geliştiriyor. Bu modeller, Hindi, Tamil, Bengali gibi 22 resmi dili anlıyor ve yerel kültürel bağlamı dikkate alıyor.
2. Veri Paylaşım Ağı (Data Commons): Her ülke, kendi verilerini güvenli bir blok zinciri üzerinden paylaşıyor. Bu veriler, eğitim amaçlı kullanılıyor ama hiçbir ülke, diğerinin verisini ticari amaçla kullanamıyor.
3. AI Eğitim Fakülteleri: Hindistan, Afrika’daki 10 ülkeye “AI Akademisi” kuruyor. Burada, yerel gençler, AI geliştirme ve etik kullanım konusunda eğitim alıyor. Eğitim, sadece kod değil, toplumsal etki analizi ve veri adaleti de içeriyor.

Küresel Tepkiler: Ne Demek Bu?

Bu fikir, AB ile Hindistan arasındaki yeni dijital ittifakı da güçlendiriyor. Zirvede, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, “Hindistan’ın bu modeli, Avrupa’nın ‘AI Act’ ile uyumlu” dedi. AB, AI’nın etik sınırlarını tanımlamakta ilerideyken, Hindistan ise onu uygulamakta. Bu iki blok, ABD ve Çin’in “yakalama-örgütlenme” modeline karşı bir “paylaş-üret” modeli sunuyor.

ABD ise sessiz. Ama kaynaklara göre, Beyaz Saray, Hindistan’ın bu girişimini “teknolojik bir tehdit” olarak değerlendiriyor. Çünkü Global AI Commons, ABD şirketlerinin veri monopolünü zayıflatabilir. Çin ise açıkça tepki gösterdi: “Bu, Batı’nın yeniden hegemonya kurma çabasıdır,” dedi bir Çinli yetkili.

Ne Anlama Geliyor?

Global AI Commons, sadece bir teknoloji projesi değil. Bu, dişiliğin teknolojiye nasıl bakışını değiştiren bir felsefi atılım. Teknoloji, sadece kâr ve güç değil, adalet ve erişimle de ölçülür. Hindistan, gelişmekte olan dünyanın “tek bir sahil” olmadığını gösteriyor. Bu proje, eğer başarılı olursa, 2030’a kadar 50 ülkede 200 milyon kişiye AI erişimi sağlayabilir. ABD ve Çin’in AI savaşında, Hindistan, “kazanmak” yerine “paylaşmak” seçeneğini seçti.

Gelecek, büyük şirketlerin ellerinde değil, küçük köylerdeki gençlerin akıllı telefonlarında olabilir. Ve belki de, bu fikir, 21. yüzyılın en önemli teknolojik devrimi olacak: Yapay zekânın, bir kralın tahtı değil, bir halkın ortaklığı olması.