Yapay Zeka Dünyasında Yeni Bir Merkez: Hindistan, Güç Dengesini Değiştiriyor
Yapay Zeka Dünyasında Yeni Bir Merkez: Hindistan, Güç Dengesini Değiştiriyor
Yapay Zeka Dünyasında Yeni Bir Merkez: Hindistan, Güç Dengesini Değiştiriyor
Yapay zeka (YZ) dünyasında bir dönüm noktası yaklaşıyor. Delhi’de düzenlenen ilk küresel YZ zirvesi, yalnızca algoritmalar ve veri setleri üzerine konuşmalarla kalmadı. Burada, teknolojinin kimin kontrolünde olacağını belirleyen bir siyasi ve ekonomik mücadele başladı. Hindistan, artık sadece bir kullanıcı değil, kuralları yazan bir aktör olarak ortaya çıktı. ABD’deki OpenAI ve Anthropic gibi devlerin teknolojik üstünlüğüne rağmen, Hindistan, bu üstünlüğü sadece ticari bir avantaj olarak değil, küresel adalet sorunu olarak görüyordu.
Neden Delhi? Neden Şimdi?
Delhi zirvesi, rastgele bir toplantı değil. Hindistan, 1,4 milyar nüfusunun büyük bir kısmının dijital dünyaya yeni girdiği, ancak hâlâ teknolojik karar alma süreçlerinden dışlanan bir toplum olarak, bu eksikliği kendi avantajına dönüştürmeye çalışıyor. ABD ve Çin, YZ altyapısının %80’inden fazlasını kontrol ediyor. Bu iki ülke, veri toplama, model eğitimi ve pazarlama süreçlerini kendi çıkarlarına göre şekillendiriyor. Hindistan ise, bu tekellerin doğurduğu adaletsizliklere karşı, ‘Küresel YZ Adalet Paktı’ adını verdiği bir çerçeve önerdi: Tüm ülkelerin, özellikle gelişmekte olanların, YZ geliştirme süreçlerine eşit katılım hakkı olmalı.
Zirvede, Hindistanlı yetkililer, özellikle Afrika, Güneydoğu Asya ve Latin Amerika ülkelerinin temsilcileriyle birlikte, ‘veri sömürülmesi’ kavramını gündeme getirdi. Örneğin, bir Hindistanlı öğrenci, bir ABD şirketinin YZ modelini eğitmek için kullandığı verilerin %60’ının Hindistan’dan toplandığını, ancak bu verilerin kullanılmasından elde edilen kârın sadece %3’ünün Hindistan’a geri döndüğünü vurguladı. Bu durum, teknolojik sömürgecilik olarak tanımlandı.
OpenAI ve Anthropic: Sessiz Katılımcılar
Zirvede OpenAI ve Anthropic gibi şirketlerin temsilcileri katıldı, ancak konuşmalarında dikkat çekici bir sessizlik vardı. Sadece teknolojik başarı hikâyeleri anlattılar, küresel adalet tartışmalarına katılmadılar. Bu durum, Hindistan’ın mesajını daha da güçlendirdi: ‘Siz teknolojiyi üretiyorsunuz, ama kuralları biz yazıyoruz.’ Anthropic’in Hindistan’da yeni bir araştırma merkezi açması, bu sessizliğin arkasında bir strateji olduğunu gösteriyor. Şirketler, Hindistan’ın genç nüfusuna ve düşük maliyetli veri kaynaklarına ihtiyaç duyuyor — ama bu ihtiyaçları, politik bir hale getirmek istemiyorlar.
Hindistan’ın Stratejik Hamleleri
- Veri Özerkliği Yasası: Hindistan, 2025’te tüm YZ modellerinin eğitim verilerinin yerel kaynaklardan toplanmasını zorunlu kılacak bir yasa hazırlıyor.
- Open Source YZ Hareketi: Hindistanlı akademisyenler, ABD’deki kapalı modellerin yerine, açık kaynaklı, çok dilli YZ modelleri geliştirmeye başladı. Bu modeller, Hindi, Tamil, Bengali gibi yerel dillerde mükemmel performans gösteriyor.
- Küresel YZ Eğitim Programı: Hindistan, Afrika ve Güneydoğu Asya’daki üniversitelere ücretsiz YZ eğitimleri sunuyor. Bu, teknolojik bağımlılığı kırmak için bir ‘yumuşak güç’ stratejisi.
Ne Anlama Geliyor?
Bu zirve, yalnızca bir teknoloji etkinliği değil, küresel bir siyasi dönüşümün habercisi. YZ artık yalnızca kod ve hesaplama değil, siyasi egemenliğin bir aracı haline geldi. Hindistan, bu alanın ‘Amerikan-Çin ikilisi’ne karşı bir üçüncü güç olarak ortaya çıkıyor. Eğer bu hareket başarılı olursa, 2030’da YZ dünyasında üç ana blok olacak: ABD, Çin ve Hindistan-Ortadoğu-Afrika ittifakı.
Bu dönüşüm, sadece teknoloji sektörünü değil, küresel ticareti, veri güvenliğini ve hatta insan haklarını da etkileyecek. Örneğin, bir Hindistanlı kadın, bir ABD şirketi tarafından geliştirilen bir işe alım algoritmasından ayrılmışsa, artık Hindistan’ın yasaları onu koruyabilir. Bu, YZ’nin tek bir ülkenin kontrolünde olmaktan çıkıp, çoklu merkezli bir yapıya geçiş anlamına geliyor.
Hindistan’ın bu hamlesi, sadece bir ülkenin teknolojik yükselişi değil, dünyanın en büyük demokrasisinin, teknolojiye dair kendi değerlerini tanımlama hakkını talep etmesi. Bu, 21. yüzyılın en önemli siyasi sorularından birini doğuruyor: Kimin yapay zekası? Kimin kuralları? Ve kimin geleceği?
