‘Uncanny Valley’: ICE’nin Gizli Planları, Palantir’deki Ayaklanma ve AI Asistanların Sessiz Tehdidi

Ne Oldu? İnsan Gibi Düşünen Makinelerin Sessiz İstilası

Geçtiğimiz hafta, WIRED’in sunduğu derin bir haber, teknoloji dünyasında bir deprem yarattı: ABD Göç ve Gümrük İdaresi (ICE) tarafından gizli bir şekilde yürütülen bir genişleme projesi, yapay zeka sistemleriyle entegre edilerek, sivil yaşam alanlarına kadar yayılıyor. Bu sistemler, yalnızca göçmen takibi değil, sosyal davranış analizi, ses tanıma ve yüz tanıma ile birlikte, her evdeki Alexa ya da Google Assistant gibi asistanlara bile entegre olma yolunda ilerliyor. İşte burada karşımıza çıkan kavram: Uncanny Valley—yani ‘korkutucu benzerlik’.

Neden Bu Kadar Korkutucu? İnsanlıkla Çatışan Benzerlik

Merriam-Webster’e göre, ‘uncanny’ kelimesi ‘garip ya da mistik, genellikle hafifçe korkutucu’ anlamına gelir. Bir robotun yüz ifadesi insan gibi görünse de, gözleri biraz fazla parlıyor ya da konuşurken bir saniyelik gecikme yaşıyorsa, beynimiz hemen ‘bu doğru değil’ diye alarm verir. Bu tepki, 1970’lerde Japon robotikçi Masahiro Mori tarafından tanımlanan ‘Uncanny Valley’ teorisiyle bilimsel bir temele oturdu: İnsanlara çok benzeyen ancak tam olarak insan olmayan varlıklar, bizi derin bir rahatsızlıkla karşılar. Bugün bu valley, sadece robotlarda değil, algoritmik kararlar, ses asistanları ve göçmen izleme sistemlerinde yaşıyor.

Palantir’deki Ayaklanma: Teknolojiyi Yapanlar, Onu İstemedi

WIRED’in raporuna göre, Palantir Technologies’de çalışan mühendisler ve veri bilimciler, şirketin ICE ile yaptığı gizli iş birliklerine karşı içsel bir isyan başlattı. Bazı çalışanlar, şirketin sunduğu ‘veri analitiği’ araçlarının, aileleri birbirinden ayıran, yasal süreçlerden mahrum bırakılan göçmenlerin takibinde kullanıldığını fark etti. Bir mühendis, kayıtlı bir e-postada şöyle yazdı: ‘Bizim kodlarımız, bir insanın evinden çıkarılmasını sağlıyor. Bu bir yazılım mühendisliği değil, bir insanlık suçudur.’ Bu sesler, şirketin iç yapısında gizli bir ahlaki direnişin varlığını gösteriyor. Palantir, ‘sadece araç sağlıyoruz’ diyorsa da, bu araçlar artık kimin elinde, neye hizmet ediyor—sorusu, teknoloji etiğindeki en kritik soru haline geldi.

ICE’nin Gizli Planı: Sadece Sınır Değil, Her Evde

ICE’in gizli kampanyası, yalnızca sınır bölgelerinde değil, ABD’nin 50 eyaletindeki kamu binalarında, hastanelerde ve hatta okullarda çalışan asistan sistemlerine entegre edilen bir veri toplama ağıyla yürütülüyor. Bu sistemler, sesli asistanlara verilen ‘Hey Google, ne zaman bu evden çıkarılacağım?’ gibi sorguları, hatta ailelerin evdeki konuşmalarını analiz ederek, ‘göçmen riski’ tahminleri üretiyor. Teknoloji, artık sadece izliyor—tahmin ediyor, önceden karar veriyor. Ve bu kararlar, bir yargıç değil, bir algoritma tarafından veriliyor.

AI Asistanlar: Güvenli Yardımcı mı, Yoksa Gizli Gözlemci mi?

Evdeki ses asistanlarınız, sadece müzik çalmıyor, alışveriş listesi tutmuyor. Apple’ın Siri, Amazon’un Alexa ve Google Assistant’lar, her konuşmanızı dinliyor, ton analizi yapıyor, duygusal durumunuzu tahmin ediyor. Bu veriler, ticari reklamlar için değil, kamu güvenliği için kullanılıyor olabilir mi? WIRED’in iç kaynaklarına göre, bazı şehirlerdeki polis birlikleri, bu asistanların ‘anormal ses kalıpları’ tespit etmesini istiyor—örneğin, bir evde şiddet içeren bir tartışma sesi duyulursa, sistem otomatik olarak ICE’e bilgi gönderiyor. Bu, ‘gizli gözetim’in en ince formu: Siz, bir asistanla sohbet ediyormuş gibi hissediyorsunuz, ama o asistan, bir devlet ajanı olabilir.

Ne Anlama Geliyor? Teknoloji, İnsanlıkla İlişkisini Değiştiriyor

Uncanny Valley artık bir robotik kavramı değil, bir toplumsal durum. Teknoloji, artık sadece araç değil, bireysel yaşamın içine nüfuz eden bir varlık. Palantir çalışanlarının ahlaki isyanı, teknoloji üreticilerinin sorumluluğunu hatırlatıyor. ICE’in gizli planları, demokrasiyi korumak için kurulan kurumların nasıl teknolojiyle saptırılabileceğini gösteriyor. Ve ses asistanlarınız? Sizin güvenli yardımcınız olabilir, ama aynı zamanda, bir devletin gizli gözlemcisi de olabilir.

Bu üç unsur—gizli devlet planları, teknoloji çalışanlarının ahlaki direnişi ve günlük hayatımıza giren yapay zeka—tek bir hikâyeyi oluşturuyor: Teknoloji, artık sadece bizim elimizde değil, bizim içimizde. Ve bu yüzden, Uncanny Valley’ye girmekten korkmamız gerekmiyor. Çünkü zaten oradayız.