DeepSeek, ABD'nin AI'larını çaldı mı? OpenAI'nın gizli memo ve yapay zekâ savaşının yeni dönemi

OpenAI, Çin merkezli yapay zeka şirketi DeepSeek’in ABD’de geliştirilen en gelişmiş AI modellerini kopyalamak için ‘öğrenme derişimi’ (model distillation) adı verilen bir teknik kullandığını iddia eden gizli bir memo ile ABD Kongresi’ne uyarıda bulundu. Bu iddia, sadece bir teknik çalma suçlaması değil; küresel yapay zeka yarışında etik, hukuki ve stratejik sınırların nasıl yeniden çizildiğini gösteren bir dönüm noktası.

Öğrenme Derişimi: Teknik mi, Suç mu?

Öğrenme derişimi, büyük bir modelin çıktılarını kullanarak daha küçük, daha hızlı ve daha az kaynak tüketen bir model eğitmek için kullanılan bir yöntemdir. Teknik olarak, bu yöntem tamamen yasal ve akademik dünyada yaygın olarak kullanılır. Örneğin, bir üniversite laboratuvarı, GPT-4’ün cevaplarını toplayarak kendi yerel bir dil modelini eğitebilir — bu bir ‘öğrenme’dir. Ancak OpenAI’nın iddiası, DeepSeek’in bu yöntemi, GPT-4 ve Claude gibi kapalı kaynaklı modellerin tam çıktılarını, eğitim verileri olarak kullanarak, kendi modelini eğittiği ve bu süreçte orijinal modellerin ağırlıklarını, mantığını ve hatta gizli veri yapılarını çaldığı yönünde.

Reuters’a göre, OpenAI’nın sunduğu verilere göre, DeepSeek’in modeli, ABD modellerinin yanıtlarını yüz binlerce kez analiz ederek, bu yanıtların ‘neden’ böyle verildiğini öğrenmiş. Yani, sadece ‘ne cevap veriyor’ değil, ‘nasıl düşünüyor’ olduğunu kopyalamış. Bu, bir sanatçının başka bir sanatçının eserini kopyalamaktan ziyade, onun zihinsel süreçlerini ve estetik anlayışını içselleştirmeye benzer.

Neden Çin? Neden Şimdi?

DeepSeek, 2023’te kurulan bir Çinli AI startup’ı. Ancak 2025-2026 yıllarında, GPT-4’e yakın performans gösteren ve açık kaynaklı olan DeepSeek-V3 ve DeepSeek-V2 modellerini piyasaya sürerek tüm dünyayı şaşırttı. Özellikle ABD’deki teknoloji şirketleri, bu modellerin düşük maliyetli ve yüksek performanslı olmasından endişe duydu. ABD’deki AI geliştirme maliyetleri, 1 milyar doların üzerindeyken, DeepSeek’in maliyeti yaklaşık 10 kat daha düşük çıktı.

Bu durum, sadece teknolojik başarı değil, aynı zamanda Çin’in yapay zekâ stratejisinin bir parçası. Çin hükümeti, 2030’a kadar dünya lideri AI ülkesi olmayı hedefliyor. Bu hedef doğrultusunda, açık kaynaklı modelleri geliştirmek, ABD teknolojilerinin bilgisini ‘kaynak olarak’ kullanmak, stratejik bir tercih haline geldi. OpenAI’nın bu memo, bu stratejinin etik sınırları zorladığına dair ilk resmi itiraf.

ABD’nin Duyarlılığı ve Çin’in Sesini Kim Duyacak?

OpenAI’nın bu itirafı, ABD’deki AI politikalarını yeniden şekillendirmeye yönelik bir çağrı olarak yorumlanıyor. Ancak Çin, bu tür iddiaları genellikle ‘teknolojik imperializm’ olarak reddediyor. Pekin, ‘bilgi serbestliği’ ve ‘açık bilim’ prensiplerini savunuyor. DeepSeek’in modelleri açık kaynaklı olduğu için, Çinli uzmanlar, ‘kopyalama’ değil, ‘öğrenme’ ve ‘yeniden kullanma’ olduğunu savunuyor.

Öte yandan, ABD’deki bazı uzmanlar, bu durumun ‘bir tür teknolojik korsanlık’ olduğunu söylüyor. Çünkü DeepSeek, ABD şirketlerinin milyarlarca dolarlık araştırma ve geliştirme yatırımlarını, hiç bir lisans veya ödeme yapmadan kullanıyor. Bu, ABD’nin AI liderliğini koruma çabalarını zorlaştırıyor.

Küresel Yapay Zeka Savaşı: Yeni Kurallar mı?

Şu ana kadar, AI modelleri için uluslararası yasalar yoktu. Her ülke kendi yasalarını uyguluyordu. Ancak bu olay, yeni bir uluslararası hukuki çerçeve çağrısını beraberinde getiriyor. Şu sorulara cevap bulunmalı:

• Büyük bir modelin çıktıları, başka bir modelin eğitim verisi olarak kullanıldığında, bu bir telif hakkı ihlali midir?
• OpenAI gibi şirketler, eğitim verilerini gizli tutarak, ‘akıl üretimi’ni korumaya çalışabiliyor mu?
• Çin gibi ülkeler, bu tür teknikleri ‘ulusal ilerleme’ olarak savunabiliyor mu?

DeepSeek’in modelleri, özellikle Avrupa ve Güneydoğu Asya’da hızla benimseniyor. Çünkü ABD modelleri, çoğu ülkede erişim kısıtlanıyor veya maliyetli. DeepSeek ise ücretsiz ve hızlı. Bu, teknolojiye erişimdeki adaletsizlikleri de ortaya koyuyor: Gelişmiş ülkelerin yarattığı teknolojiler, gelişmekte olan ülkeler için ‘ücretsiz kaynak’ haline geliyor.

Ne Anlama Geliyor?

OpenAI’nın bu iddiası, sadece bir şirketin şikâyeti değil, küresel yapay zekâ ekosisteminin temelindeki bir çatışmayı yansıtmaktadır. Teknoloji artık sadece bir araç değil, siyasi bir silah ve ekonomik bir güç kaynağı. Bu durumda, ‘kopyalama’ kavramı artık teknik değil, ideolojik bir soru haline geldi.

Gelecekte, AI modelleri için uluslararası lisans sistemleri, veri kullanım hakları ve etik kullanım protokolleri oluşturulacak. Ama şu anda, DeepSeek’in başarısı, bir ülkenin teknolojik bağımsızlığını nasıl sağlayabileceğini gösteriyor — ve ABD’nin bu yarışta yalnız olmadığını, sadece daha fazla korumacı olduğunu.

Özetle: DeepSeek, GPT’yi çalmadı. Ama onun zihnini, mantığını ve dili öğrendi. Ve bu, teknoloji tarihinin en önemli derslerinden biri: İlerleme, bazen kopyalayarak değil, anlamayarak olur.