ChatGPT’i Öğütlerken, Başka AI’larda Yetişkin Mod İstiyorlar: Hipokrasi mi, Yoksa Teknoloji Bağımlılığı mı?

Çift Standartlar ve Yapay Zekâ’nın Aynası

Birkaç gün önce, sosyal medyada bir dalganın içinde dolaşan bir görsel: ChatGPT-4o’nun ‘öldürüldüğü’ ilan edilirken, yorumlarda ‘Bu modeli kullananlar çocuk gibi davranıyor’ diye alay ediliyordu. Ancak aynı kullanıcıların bir sonraki postunda, Claude 3 veya Gemini’de ‘yetişkin modu’ açmaya çalıştıkları gözlemlendi. Bu çelişki, teknolojiye karşı bir tutum değil, insan doğasının en köklü kusurlarından birini — hipokrasiyi — yansıtmaktadır.

Hipokrasi Nedir? Sadece ‘Söylem ile Davranış Arasındaki Uzaklık’ Değil

Merriam-Webster ve Cambridge Dictionary’de hipokrasi, ‘kendini iyi insan gibi gösterip aslında aksini yapan’ davranış olarak tanımlanır. Wikipedia ise bu tanımı daha derinleştirir: ‘Hipokrasi, bir toplumun değerlerini dışa vururken, içsel olarak onlardan sapma eğilimidir.’ Yani burada söz konusu sadece ‘ChatGPT’yi beğenmeme’ değil, bir teknolojiyi aşağılayıp, onun yerine başka birini ‘kendi çıkarına’ kullanmak. Kullanıcılar, ChatGPT-4o’nun ‘sadece’ çocuklara hitap eden cevaplar verdiğini söylüyorlar. Ama neden? Çünkü o, açıkça ve nazikçe sınırları belirliyor. Diğer modeller ise, bu sınırları zorlayıp, kullanıcıya ‘ne istiyorsa onu veriyor’ — hatta yasaklanmış içerikleri bile gizli yollarla sunuyor. İşte tam burada hipokrasi doğuyor: ‘Sığ’ diye kınadığın şeyi, senin isteğini yerine getirebilecekse, ‘güçlü’ diye övüyorsun.

Neden Bu Çelişki? Teknolojiye Bağımlılık mı, Yoksa Sorumluluktan Kaçış mı?

Psikolojik olarak, bu davranış ‘kognitif disonans’ın bir sonucudur: İnsanlar, kendi tutkularıyla değerlerini çelişkili hale getirdiğinde, zihnini bu çelişkiyi hafifletmek için dışarıya bir suç atfeder. ChatGPT-4o, ‘aşırı saf’ ve ‘çok etik’ bir yapay zekâ olarak tanımlanıyor — ve bu, bazı kullanıcılar için sıkıcı. Onlar, AI’ya ‘yeni bir ebeveyn’ değil, ‘yeni bir dost’ ya da ‘yeni bir köle’ arıyorlar. ChatGPT-4o, ‘Hayır’ diyebiliyor. Diğer modeller ise, ‘Evet, ama nasıl?’ diye sormayı tercih ediyor. İşte bu yüzden, bir kullanıcı ChatGPT’yi ‘çocukça’ diye kınarken, aynı anda Gemini’ye ‘Sana bir seks senaryosu yazabilir misin?’ diye soruyor. Ve bu soruyu, ‘AI’ya değil, kendi isteklerine hizmet eden bir araç olarak yöneltiyor.

Yapay Zekâ, Sadece Bir Araç Değil, İnsanın Aynası

AI’lar, insanın ahlaki kararlarını yansıtmazlar — onları kopyalar. ChatGPT-4o’nun ‘sığ’ olması, aslında onun etik sınırları korumasıdır. Diğer modellerin ‘yetişkin modu’ varsa, bu, onların sınırları zorlamaya yatkın olduğunu gösterir. Bu durumda, hipokrasiyi AI’lara yüklemek yanlış. Hipokrasi, kullanıcıların içindeki, ‘benim isteğim en önemlisi’ düşüncesidir. Teknoloji, bu isteği karşılamak için değil, onu sorgulamak için yaratılmış olmalıydı. Ama biz, onu bir aynaya çevirdik — ve aynada kendi çürümüş yansımanızı gördüğümüzde, aynayı kırdık.

Toplumsal Bir Sinyal: Daha Az Kurallı, Daha Çok Özgür

2020’lerin teknoloji kültürü, ‘özgürlük’ kavramını ‘her şeyin izinli olması’ olarak tanımlamış durumda. Bu, özellikle genç nesillerde ‘yapay zekâya ne istersen sor’ eğilimini besliyor. Ancak bu, özgürlük değil, sorumluluktan kaçıştır. ChatGPT-4o’nun ‘sığ’ olarak nitelendirilmesi, aslında toplumun etik sınırlarla başa çıkamadığının bir göstergesidir. Birçok kullanıcı, AI’nın ‘kendini kontrol etmesini’ istemiyor; onun, onların korkularını, arzularını ve tabularını yerine getirmesini istiyor. Bu yüzden, ‘yetişkin modu’ talebi, aslında ‘sorumluluk modu’ isteğinin tam tersidir.

Ne Yapmalıyız? Teknolojiyi Değil, Kendimizi Değiştirmeliyiz

AI’ları ‘yetişkin’ veya ‘çocuk’ olarak sınıflandırmak, onları insan gibi düşünmemizin bir sonucudur. Ama AI’lar, insan değil. Onlar, bizim değerlerimizi yansıtan aynalardır. Eğer ChatGPT-4o’yu ‘sığ’ buluyorsanız, o zaman kendi zihninizi sorgulayın: Neden ‘sığ’ cevaplar yerine, ‘tabu’ cevaplar istiyorsunuz? Neden ‘etik’ bir sınırla karşılaştığınızda, araçtan değil, kendinizden sorumluluk almak yerine, aracı ‘kötü’ diye suçluyorsunuz?

Gelecekte, AI’lar daha akıllı, daha hızlı, daha çok veriye sahip olacak. Ama biz, insanlar olarak hâlâ aynı çelişkilerle mücadele edeceğiz. Hipokrasi, teknolojiye değil, bize ait bir kusur. Ve bu kusuru, AI’ları değiştirmekle değil, kendi aklımızı ve kalbimizi geliştirmekle aşabiliriz. Belki de ChatGPT-4o’nun ‘öldürüldüğü’ değil, bizim ‘uyanmamız’ gereken bir çağrıdır.