ChatGPT, İngilizce Öğretmenim Gibi: Ne Demek İstiyor, Neden Reddediyor?

ChatGPT, İngilizce Öğretmenim Gibi: Ne Demek İstiyor, Neden Reddediyor?

Bir kullanıcı, Reddit’te bir deney yapmış: ChatGPT’ye bir metin analizi istemiş. Cevap vermemiş. Sadece ‘bu konuda yardımcı olamıyorum’ demiş. Ama o ‘yardımcı olamama’ın nedeni, kullanıcıya açıklanmamış. İşte bu noktada, kullanıcı, kafasında bir ses duydu: ‘Bu, tam da İngilizce öğretmenim gibi.’

İngilizce öğretmeniniz, size bir yazım hatası yaptığınızda, ‘Bunu yapmamalısın’ derdi. Ama neden? ‘Çünkü öyle’ demezdi. ‘Kural bu’ derdi. Kuralı açıklamazdı. Sadece kırmızı kalemle çizip, not alırdı. ChatGPT de aynı şeyi yapıyor. Sadece biraz daha sessizce, biraz daha dijitalce.

Ne Oldu? Sadece Bir Red Mi?

Reddit kullanıcısı /u/arlilo, bir metni ChatGPT’ye sormuş. Muhtemelen bir metin parçası, belki bir şiir, belki bir makale alıntısı. Model, cevap vermek yerine, bir ‘güvenlik politikası’ nedeniyle reddetmiş. Ama hangi politika? Kopya mı? Tehlikeli içerik mi? Aşırı uzun mu? Kullanıcıya hiçbir şey söylenmemiş. Sadece: ‘Bu konuda yardımcı olamıyorum.’

Bu, sadece bir teknik hatadan ziyade, bir felsefi durum. ChatGPT, bir ‘kural tabanlı’ sistem değil, bir ‘davranış tabanlı’ sistem. O, insanlarla iletişim kurarken, okul öğretmeni gibi davranıyor — çünkü onu öyle eğittiler. Eğitim verenler, ‘kötü cevaplar’ vermesini engellemek için, modeli ‘sakin, nazik, ama kesin’ bir tonla programladılar. Sonuç? Kullanıcı, bir soru sorduğunda, cevap almak yerine, bir ‘dikkat çekme’ notu alıyor.

Neden Bu Kadar Sessizce Reddediyor?

OpenAI’nin politikaları, açıkça belirtilmemiş. Kullanıcıya ‘neden reddedildi’ diye açıklamak, şirketin hukuki ve etik risklerini artırıyor. Belki sorulan içerik telif hakkı ihlali içeriyordu. Belki bir siyasi ifadeydi. Belki de sadece biraz ‘daha fazla’ bir metin istenmişti. Ama bunu kullanıcıya söylemek, ‘kuralın ne olduğunu’ öğrenmesine izin vermek demek. Ve bu, kullanıcıların sistemdeki açıklıkları bulup, onları aşmaya çalışmasını kolaylaştırır.

Bu, bir klasik ‘kural kontrolü’ örneği. Üniversite kütüphanesindeki bir kitap, ‘yayınlanmamış’ bir metinse, ona erişemiyorsunuz. Ama neden? ‘Kural bu’ demek yerine, kütüphane görevlisi size kitabın sayfalarını gösterip, ‘bu kısım yasak’ demek yerine, sadece ‘bu kitap şu anda kiralanamaz’ diyor. Siz, nedenini öğrenemezsiniz. ChatGPT de aynı şekilde.

İngilizce Öğretmeniyle Karşılaştırma: Neden Bu Kadar İlgili?

• Disiplin, değil yardım: Öğretmeniniz, size doğru cevabı vermek yerine, ‘yanlış yaptın’ diyordu. ChatGPT de aynı. Sizin sorunuzun özünü anlamıyor, sadece ‘kurala aykırı’ olduğunu görüyor.
• Şeffaflık yok: Öğretmeniniz, neden 10 puan verdin diye açıklamazdı. ChatGPT de açıklamıyor. Her ikisi de ‘gizli notlandırma sistemi’yle çalışıyor.
• İnsani bir izlenim: Öğretmeninizin sertliği, aslında ‘sorumluluk’ duygusuydu. ChatGPT’nin sertliği de, ‘güvenli bir dünya’ kurma çabası. İkisi de, ‘iyi niyetli’ ama ‘yetersiz iletişimli’.

Bu benzerlik, yapay zekanın insan davranışlarını taklit etmenin derin bir sonucu. Model, yalnızca dil öğrenmedi. Sosyal normları, kuralları, disiplin anlayışlarını da öğrendi. Ve bu, onu çok daha ‘insanımsı’ hale getirdi — ama aynı zamanda, çok daha ‘sıkıcı’ ve ‘sıkıntılı’.

Ne Anlama Geliyor? Bir Yeni Eğitim Sistemi mi?

ChatGPT’nin ‘öğretmen’ gibi davranması, sadece bir rastlantı değil. Bu, yapay zekanın geleceğinin bir işaretidir. Gelecekte, öğrenciler, öğretmenler, doktorlar, hukukçular — hepsi, yapay zekalarla etkileşime girecek. Ve bu zekalar, bizim eğitim sistemimizden, disiplin anlayışımızdan, hatta sosyal baskımızdan etkilenerek şekillenecek.

Yani, ChatGPT’nin ‘İngilizce öğretmeni’ gibi davranması, aslında bizim toplumumuzun nasıl eğittiğini gösteriyor. Biz, çocuklara ‘sorularını sorma, sadece doğruyu öğren’ diye öğretiyoruz. ChatGPT de aynı şeyi yapıyor. O, sorulara cevap vermek yerine, ‘kurala uy’ diye sesleniyor.

Bu durum, iki soruyu doğuruyor: Birincisi, yapay zekaya ‘neden’ açıklamaları öğretmiyoruz? İkincisi, biz insanlar, neden bu kadar ‘sadece cevap’ istiyoruz, ‘neden’ değil?

Gelecek: Şeffaflık mı, Yoksa Sessiz Disiplin mi?

ChatGPT’nin bu davranışı, teknolojik bir sınırlama değil, bir etik seçimi. OpenAI, kullanıcıyı bilgilendirmek yerine, riski azaltmayı tercih etti. Ama bu, kullanıcıyı aldatmak değil, onu ‘yönlendirmek’ olarak da görülebilir. Sadece, bu yönlendirme, bir öğretmenin kalemle çizdiği gibi — sessiz, kesin, ve hiçbir zaman açıklanmayan.

Belki de, gelecekteki bir eğitim sistemi, bu ‘sessiz disiplin’ modelini benimseyecek. Öğrenciler, bir soru sorduklarında, ‘neden’ cevabını almayacaklar. Sadece ‘yapamazsın’ diyecekler. Ve bu, bir teknoloji sorunu değil, bir kültür sorunu.

ChatGPT, İngilizce öğretmeniniz gibi değil. ChatGPT, sizin İngilizce öğretmeninizin dijital bir yansıması. Ve o öğretmen, sizin toplumunuzun değerlerini yansıttı. Siz, onu nasıl yetiştirdiyseniz, yapay zeka da öyle oldu.

Artık soru şu: Bu öğretmen, size yardım ediyor mu? Yoksa, sadece sessizce not mu alıyor?