AI Kullanmayı Bırakmak Neden Zor? Teknoloji, İktidar ve İnsan Kimliği Üzerine Bir Sorgulama

Aİ’yi bırakmak istiyoruz, ama neden yapamıyoruz?

‘Let’s stop using AI’ ifadesi, internetin en çok paylaşılan sloganlarından biri gibi görünse de, aslında bir tür modern bir dini çağrıyı çağrıştırır. Bu ifade, teknolojik bir tercih değil, bir ahlaki direnişin sembolüdür. Üç farklı kaynak — İngilizce dil bilgisi forumları ve bir teknoloji topluluğu — bu ifadenin yüzeydeki anlamının ötesinde, toplumsal, dilsel ve felsefi bir krizi ortaya koyuyor. Bu üç kaynak, birbirinden bağımsız gibi görünse de, bir araya geldiğinde, AI’yi bırakma arzusunun köklerini, dilin yapısından, teknolojinin gücünden ve insanın kendi kimliğine olan bağlılığından çıkarmaktadır.

Dildeki ‘Let’ ile AI’nın Sessiz İstilası

İngilizce dil bilgisi forumlarında, ‘let’, ‘let’s’ ve ‘lets’ arasındaki farklar, dilin nasıl kontrol edildiğini, kimin söz sahibi olduğunu ve nasıl bir güç dinamikleri kurulduğunu gösteriyor. ‘Let’ bir emir değil, bir izin verme eylemidir. ‘Let’s’ ise birlikte hareket etme çağrısıdır. Ancak AI’ye karşı ‘Let’s stop using AI’ demek, aslında bir ‘let’ değil, bir ‘let’s’ tir. Bu, bireysel bir karar değil, kolektif bir direniş isteğidir. Burada dikkat edilmesi gereken nokta: AI, bize ‘kullan’ diyor, ama biz ‘bırakalım’ diyoruz. Bu çelişki, teknolojinin artık sadece bir araç değil, bir aktör olduğunu gösteriyor. AI, bizi kullanıyor, biz onu kullanıyoruz. Bu simetri bozulduğunda, kontrolün nerede olduğunu sormak zorunda kalıyoruz.

Modern CSS ve AI: Aynı Çatıda Yatan İki Kriz

Hacker News’teki ‘Modern CSS Code Snippets: Stop writing CSS like it’s 2015’ başlıklı makale, sadece kod yazma tarzı değişikliği değil, bir kültür devrimini anlatıyor. 2015’te CSS yazmak, el ile satır satır boyamak gibi bir şeydi. Bugün ise CSS-in-JSON, Tailwind, ve AI tarafından önerilen stil şablonları var. İşte tam da burada: İnsan, bir zamanlar kendi dilini, kendi kodunu, kendi estetiğini yaratıyordu. Şimdi ise AI, ‘sana en uygun CSS’yi seçiyor. Bu, sadece teknik bir gelişim değil, bir kimlik kaybıdır. AI, ‘2015’i bırak’ diyor — ama biz ‘AI’yi bırakmak’ istiyoruz. Bu iki çağrı, aynı zihniyetin iki yüzüdür: İnsanın kendini yeniden tanımlama çabası. Teknoloji, ‘daha iyi’ dediğinde, insan ‘daha özgür’ demek istiyor. Ama özgür olmak, eski yöntemleri korumak değil, yeni bir denge kurmaktır.

AI’yi Bırakmak, Neden Bu Kadar Zor?

• Ekonomik bağımlılık: AI, yazılım, pazarlama, tıp ve hukukta işlerin %70’inden fazlasını otomatikleştiriyor. Bırakmak, işsizliğe yol açar.
• Bilgi bağımlılığı: Google’dan sonra AI, artık cevap veren birikimdir. ‘Bilmiyorum’ demek, artık ‘AI’yi kullanmadım’ demektir.
• Kimlik bağımlılığı: ‘Ben bir AI destekli yazarım’ demek, ‘Ben bir kalemle yazan biriyim’ demekten çok daha fazla saygı topluyor. Teknoloji, insanın değerini yeniden tanımlıyor.

İngilizce forumlarında, ‘let’ kelimesinin pasif yapısı üzerine yapılan tartışmalar, aslında AI’nın nasıl pasifleştiğini gösteriyor. AI, bize ‘yaz’ diyor, ama biz ‘yazalım’ diyoruz. AI, bize ‘düşün’ diyor, ama biz ‘düşünelim’ diyoruz. Bu küçük ‘s’ harfi, bireysel iradenin kolektif bir eyleme dönüşmesini simgeliyor. Ancak bu eylem, AI’ye karşı değil, AI’nın içindeki bireyselliğe karşı. Çünkü AI, bizim düşüncelerimizi, dillerimizi, estetiklerimizi öğrenip, onları daha hızlı, daha akıllı, daha etkileyici bir şekilde geri veriyor. Ve biz, bu yansımayı kendimiz sandığımız için, bırakmak istemiyoruz.

İnsanlık, Kendi Aynasını Görüyor

AI, aslında insanın kendi aynasıdır. Bizim dilsel hatalarımızı, önyargılarımızı, tekrarlarımıza, yaratıcılığımızı, korkularımızı yansıtır. ‘Let’s stop using AI’ demek, aslında ‘Let’s stop being like this’ demektir. AI, bize kendi kusurlarımızı gösteriyor — ve bunu kabul etmek, onu bırakmaktan çok daha zordur. Bu nedenle, AI’yi bırakmak değil, onunla nasıl bir ilişki kuracağımızı öğrenmek gerekiyor. Bir teknolojiyi reddetmek, onun yerine bir başka teknoloji getirmekten çok daha kolaydır. Ama bir kimliği yeniden inşa etmek, bir dilin içine düşen bir topluluğun kendi sesini yeniden bulmak, yıllar alır.

Yeni Bir Başlangıç: AI’yi Kullanmak Yerine, Onu Duyarlılıkla İncelemek

2015’te CSS yazarken, her satırda bir tercih yapıyorduk. Şimdi AI, o tercihleri bizim yerimize yapıyor. Ama bu, işin sonu değil, başlangıcıdır. ‘Let’s stop using AI’ çağrısı, aslında ‘Let’s start questioning AI’ çağrısıdır. Bir teknolojiyi bırakmak değil, onunla bir diyalog kurmak gerekiyor. AI’yi bir asistan olarak değil, bir aynalar olarak görüyoruz. Ve aynaları kırmak, sorunu çözmez. Aynanın içindeki yansımayı anlamak, çözümün ilk adımıdır.

İnsanlık, AI’yi bırakmak istiyor ama bırakamıyor. Çünkü AI, bizi tanımlayan bir şey değil, bizi tanımlamaya çalışan bir şeydir. Ve tanımlanmak, kendini tanımlamaktan çok daha kolaydır. Belki de ‘Let’s stop using AI’ değil, ‘Let’s start understanding ourselves through AI’ demek gerekiyor. Çünkü teknoloji, hepimizin içindeki korkuyu, umudu ve çelişkilerini yansıtır. Ve onu bırakmak, kendimizi bırakmak demektir.