AI Verimliliği Mi, Yatırım Hilesi Mi? Stanford’ın Brynjolfsson’ın Çelişkili Uyarısı

Yapay Zekâ, Verimliliği Yükseltiyor Mu? Yoksa Sadece Altyapı Harcamalarını Gizliyor Mu?

ABD ekonomisindeki son büyüme, yapay zekânın (AI) üretkenliği artırdığına dair bir zafer ilanı gibi görünüyor. Ancak Stanford Üniversitesi’nde dijital ekonomi laboratuvarının başı olan Erik Brynjolfsson, bu zaferin altında yatan gerçekliğin çok daha karmaşık olduğunu söylüyor. Brynjolfsson, AI’nın iş süreçlerindeki verimlilik artışı konusunda umutlu bir ses olsa da, aynı zamanda kendi kurduğu bir AI danışmanlık firmasının ortağı. Bu ikili kimlik, teknolojiyle ilgili bilimsel iddiaların, ticari çıkarlarla nasıl iç içe geçtiğini gösteriyor — ve bu durum, tüm kamuoyunu sorgulamaya zorluyor.

Veriler Gürültülü, Neden-Sonuç Bağlantısı Belirsiz

Brynjolfsson’un iddiasına göre, ABD’deki son çeyreklik veriler, AI’nın iş gücünün daha verimli çalışmasına katkıda bulunduğunu gösteriyor. Ancak bu veriler, tam anlamıyla net değil. Teknoloji yatırımlarının çoğunu büyük şirketlerin AI altyapısı — bulut sunucuları, özel çipler, veri merkezleri — için yaptığı harcamalar oluşturuyor. Bu harcamalar, gayri safi yurtiçi hasıla (GSYİH) verilerine doğrudan yansıyor. Peki bu, gerçek bir üretkenlik artışı mı, yoksa sadece maliyetlerin finansal raporlara kaydedilmesi mi? Brynjolfsson, bu ayrımı yapmanın zorluğunu açıkça kabul ediyor. "Verilerde bir artış var, ama bu artışın nedeni AI mı, yoksa 2024’teki 500 milyar dolarlık AI altyapı harcamaları mı?" diyor.

Bir Bilim Adamının Ticari Yönü: Danışmanlık Firması ve Etik İkilem

Brynjolfsson, sadece bir akademik araştırmacı değil. 2023’te, AI danışmanlığı yapan AI Frontiers adlı bir firmayı, Stanford’daki eski öğrencileriyle birlikte kurdu. Bu firma, şirketlere AI entegrasyonu, süreç otomasyonu ve veri stratejisi konularında danışmanlık sunuyor. Yani, Brynjolfsson, AI’nın verimliliği artırdığını savunurken, aynı zamanda bu savunmayı doğrudan ticari hizmete dönüştüren bir firmaya sahip. Bu durum, bilimsel nesnellik ile ticari çıkarlar arasındaki ince çizgiyi gösteriyor. Akademik dünyada, bir araştırmanın tarafsızlığını korumak için yazarın çıkar çatışmalarını açıkça belirtmesi gerekir. Ancak Brynjolfsson’un durumu, bu kuralın nasıl zayıfladığını da gözler önüne seriyor.

AI Verimliliği: Gerçek Mi, Yoksa Pazarlama Terimi Mi?

Şirketler, AI ile "verimlilik artışı" iddiasında bulunurken, aslında sadece işgücünü azaltıyorlar. Örneğin, bir müşteri hizmetleri departmanı, chatbotlarla 30 çalışanı kovuyor ve bunu "AI ile üretkenlik %40 arttı" diye ilan ediyor. Brynjolfsson’un çalışmasında bu tür durumlar göz ardı ediliyor. Gerçek verimlilik, insanların daha az emek harcayarak daha fazla değer üretmesiyle ölçülür. Ama şu anda, çoğu şirket, AI’yı emekten tasarruf etmek için kullanıyor — değil de insanları daha çok çalıştırıp, daha az ödeme yapmak için. Bu, verimlilik değil, işgücü sömürüsü.

ABD’deki Büyük Resim: Teknoloji, İstihdam ve Eşitsizlik

Brynjolfsson’un analizlerinde, AI’nın yarattığı verimlilik artışı, tüm topluma eşit dağılmıyor. Büyük teknoloji şirketleri ve onların danışmanlık firmaları bu artışı yakalıyor. Küçük işletmeler ise, AI altyapısını kurmak için gerekli sermayeye sahip değil. Sonuç? Verimlilik artışı, sadece zenginlerin cebine gidiyor. Bu durum, ABD’deki gelir eşitsizliğini daha da derinleştiriyor. Eğer AI, sadece şirketlerin karını artırıyorsa, ama işsizliği de yükseltiyorsa, bu bir ilerleme mi, yoksa bir ekonomik darbe mi?

Ne Yapmalı? Bilim, Şeffaflık ve Kurumsal Sorumluluk

Brynjolfsson’un durumu, bir uyarıdır: Teknolojiyle ilgili bilimsel iddialar, artık ticari pazarlama araçları haline gelmiş durumda. Akademisyenlerin, şirketlerle kurdukları ticari bağları açıkça açıklamaları gerekir. Medya da, "AI verimliliği arttı" gibi basit başlıkları değil, "AI altyapısı harcamaları GSYİH’yı nasıl etkiledi?" gibi soruları sormalı. Kamu politikaları da, AI yatırımlarını verimlilik artışı olarak değil, sermaye harcaması olarak sınıflandırmalı. Aksi takdirde, ekonomik veriler, gerçekleri gizleyen bir maske olmaya devam edecek.

Brynjolfsson, akademik bir lider. Ama aynı zamanda bir girişimci. Bu ikili kimlik, onun görüşlerini daha da değerli kılıyor — çünkü o, hem teoride hem pratikte AI’yı yaşıyor. Ancak biz, onun görüşlerini kutsamak yerine, onun kendi kurduğu sistemin içindeki çelişkileri anlamalıyız. Çünkü AI’nın gerçek etkisi, sadece verilerde değil, toplumsal adalet ve şeffaflık içinde saklı.