‘Just Happened’ Demek Ne Demek? Dilin Ardında Yatan Gerçekler ve Toplumsal Yanılsamalar

‘Just Happened’ Demek Ne Demek? Dilin Ardında Yatan Gerçekler ve Toplumsal Yanılsamalar

‘It just happened.’ Cümlesi, günlük hayatta en çok kullanılan pasif ifadelerden biri. Bir kaza, bir ilişkideki çatışma, bir işten çıkarma, hatta bir yolsuzluk skandali — her şey ‘sadece oldu’ olarak sıralanıyor. Ama bu basit ifade, aslında ne kadar derin bir toplumsal kaçış mekanizmasının dildeki yansıması? Bu soruyu yanıtlamak için, Merriam-Webster, Dictionary.com ve Cambridge Dictionary gibi üç farklı kaynaktan toplanan verileri derinlemesine analiz etmek zorunda kaldık. Ve sonuç şaşırtıcı: Bu üç kaynak, ‘just’ kelimesinin tanımlarını birbirinden tamamen farklı yollarla sunuyor — hatta birbirleriyle çelişen içeriklerle.

Çelişkili Sözlükler, Aynı Kelime

Merriam-Webster ve Cambridge Dictionary, ‘just’ kelimesinin altındaki ‘addictionary’ bağlantısını paylaşıyor. Bu bağlantı, ‘abuser’ terimini tanımlıyor: ‘A person who engages in heavy use of a substance without exhibiting impaired control…’ Yani, bir maddenin yoğun kullanımını yapan biri, kontrol kaybı göstermiyorsa ‘abuser’ olarak sınıflandırılıyor. Ama burada bir çelişki var: Aynı kaynak, ‘abuser’ kelimesinin toplumsal stigmayı artırdığını ve tedavi arama davranışını engellediğini açıkça belirtiyor. Yani, dilin bir kelimesi — ‘abuser’ — bir hastalığın tanısını bozuyor ve hasta bir insana etiketliyor. Peki, bu durumda ‘just’ kelimesiyle ne ilgisi var? İlişki, tam da burada: ‘Just happened’ ifadesi, ‘abuser’ gibi, sorumluluğu silmek için kullanılan bir dil aracı. ‘Sadece oldu’ demek, ‘kontrol kaybı olmadan’ demek değil; ‘sorumluluk kabul etmek istemiyorum’ demek.

Dictionary.com ise tamamen başka bir yöne kayıyor. Burada ‘just’ kelimesiyle ilgili hiçbir tanımlama değil, Google Chrome’un ‘Guest Mode’ ve ‘Incognito Mode’ özellikleri anlatılıyor. Zaten bu iki kavram da, iz bırakmadan gezinme, geçmiş silme, kimliğin gizlenmesiyle ilgili. Bu, ‘just happened’ ifadesinin psikolojik temelini tam olarak ortaya koyuyor: Bir olay ‘sadece oldu’ diyerek, iz bırakmamak, sorumluluk almadan, geçmişe bakmamak isteyen bir toplumsal tutum. Yani ‘just’ kelimesi, teknoloji dünyasında bir ‘gizli mod’ gibi kullanılıyor — gerçeklikten kaçışın dilsel bir simgesi.

Dil, Gerçekliği Yeniden Şekillendiriyor

Bu üç kaynak, aslında birbirlerini tamamlayan bir tablo çiziyor: ‘Just’ kelimesi, hem toplumsal stigmatizasyonu gizlemek için (abuser tanımı), hem de kişisel sorumluluğu silmek için (gizli mod benzeri kullanım) bir araç haline gelmiş. Bu, dilin sadece bir iletişim aracı olmadığını, aynı zamanda gerçekliği nasıl algıladığımızı şekillendiren bir güç olduğunu gösteriyor. Bir hastanın ‘abuser’ olarak etiketlenmesi, bir toplumun ‘sadece oldu’ diyerek suçluyu değil, sistemi kurtarmasına neden oluyor. Bir şirketin veri sızıntısını ‘just happened’ olarak açıklaması, bir yöneticinin ‘gizli modda’ çalıştığını ima ediyor — yani, her şeyin normal, rastgele, kontrolsüz olduğunu savunuyor.

Neden Bu Kadar Önemli?

Çünkü bu dil, yalnızca bir ifade değil, bir sistemdir. 2017’de Recovery Research Institute, ‘abuser’ kelimesinin tedaviye engel olduğunu kanıtladı. Bugün, ‘just happened’ ifadesi, aynı mantıkla toplumsal sorunların çözümünü engelliyor. Bir kadının taciz gördüğü bir olay ‘sadece oldu’ diye geçiştirilirken, bir politikacının yolsuzluk yaptığı ‘sadece oldu’ diye kabul edilirken, bir şirketin çevreyi kirletmesi ‘sadece bir hata’ olarak tanımlanıyor. Bu dil, suçlunun değil, sistemin suçlu olduğunu gizliyor.

Yeni Bir Dille Yeni Bir Gerçeklik

‘Just’ kelimesini kullanmaktan vazgeçmek, kolay değil. Ama değişim, dilde başlar. Bir olay ‘sadece oldu’ değil, ‘kimse müdahale etmedi’ veya ‘sistem bunu izin verdi’ olarak ifade edilmeli. Bir ‘abuser’ değil, ‘madde kullanım bozukluğu olan bir birey’ olarak tanımlanmalı. Google’ın ‘Guest Mode’u, gezinti sonunda verileri siler — ama toplumun ‘Guest Mode’u, sorumlulukları siler. Ve bu, bir hata değil, bir tercihtir.

Sonuç: ‘Just’ Kelimesi, Gerçekliğin Bir Kapısı

‘It just happened’ demek, bir olayın doğal olduğunu söylemek değil, onun sorumluluğunu reddetmek. Bu üç sözlük, aynı kelimenin üç farklı yüzünü gösteriyor: biri bir hastalığa etiket koyuyor, biri gizliliği öven bir teknoloji tanımı sunuyor, diğeri ise toplumsal sorumluluğu yasaklıyor. Hepsi, aslında aynı şeyi anlatıyor: Gerçeklikten kaçmak, dilin en etkili silahıdır. Ve biz, bu silahı her gün kullanıyoruz. Artık, ‘just’ yerine ‘neden’ demeye başlamalıyız. Çünkü sadece ‘oldu’ demek, sorunun asla çözülmemesini garantiler.