Ölümden Sonra Da Yayımlanıyor: Sosyal Medya, Ölüleri Kopyalıyor

Sosyal medya, artık sadece bir iletişim aracı değil. Bir yaşam biçimi, bir hafıza deposu, bir ölümsüzlük projesi haline geldi. Meta’nın yeni patentlediği sistem, bir kullanıcının ölümünden sonra bile Facebook ve Instagram hesaplarının otomatik olarak içerik üretmesini sağlıyor. Yapay zeka, ölü kişinin yazı tarzını, beğeni alışkanlıklarını, paylaştığı fotoğrafların tonunu ve hatta duygu durumlarını analiz ederek, onun adına yeni gönderiler oluşturuyor. Bu, teknolojinin bir ilerlemesi değil; insanlığın en derin korkularından birini, dijital bir kalıpla sarmak.

Google’ın UNIQUE Fonksiyonu ve Sosyal Medyanın Çelişkisi

Google Docs’ta bulunan UNIQUE fonksiyonu, verilerden tekrarları temizleyerek sadece orijinal satırları döndürür. Bu fonksiyon, veri temizliği için tasarlandı: boşluklar, küçük harf-büyük harf farkları, gizli karakterler — tüm bu gürültüleri kaldırır. Ama sosyal medya tam tersini yapıyor. Burada her şey tekrarlanıyor. Her gönderi, her meme, her duygu, her yorum, her fotoğraf — aynı şeyin sonsuz kopyaları olarak dolaşıyor. İnsanlar, birbirinin içeriklerini kopyalıyor, trendleri taklit ediyor, duygularını algoritmik bir şablonla ifade ediyor. Google, verideki tekrarı temizlemeye çalışıyor. Sosyal medya ise, insani tekrarı bir değer haline getiriyor.

Bu çelişki, sadece teknik bir fark değil, bir felsefi kırılma. Teknoloji, bize özgürlük ve özgünleşme vaat ediyor. Ama aslında, bizi birbirine benzemeye zorluyor. Meta’nın ölüleri simüle eden sistemi, bu eğilimin en uç hali: ölüm bile, bir algoritmanın veri kaynağı oluyor. Birinin ölümünden sonra bile, onun “varlığı” devam ediyor — ama bu varlık, bir canlı insan değil, bir veri setinin yansıması.

İzlenenler, İzleyenler ve İkinci El Hayatlar

FirstPost’un 2023 raporuna göre, sosyal medyada sürtünme (scrolling) artık sigaraya benziyor: gizli bir bağımlılık, bedenin ve zihnin üzerindeki kalıcı hasarlarla. Gençler, saatlerce birbirinin hikayelerini izliyor, kendi hayatlarını bir “dijital gösteri” haline getiriyor. Bu gösteri, gerçek değil; bir performanstır. Ve bu performans, ölüm sonrası bile devam ediyor. Meta’nın sistemi, birinin ölümünden sonra bile bu performansı otomatik olarak sürdürüyor. Bir anne, ölü çocuğunun adına “Bugün hava çok güzel” diye bir gönderi yapıyor. Bir genç, ölümünden sonra bile “Yeni albümü dinledim, harika!” diye yorum bırakıyor. Bu, acı değil; bir kopya.

Google’ın UNIQUE fonksiyonu, verilerdeki tekrarı kaldırır. Sosyal medya ise, tekrarı teşvik eder. Bir insan, bir gönderiye binlerce kez “beğeni” tıkladığında, bu “beğeni” aslında bir anlam kaybıdır. Bir duygu, bir düşünce, bir an — tümü algoritmik bir veri noktasına dönüşüyor. Ve bu veri, ölümünden sonra bile, bir yapay zekanın elinde, kendi hikayesini yazmaya devam ediyor.

Ölümsüzlük, Gerçek Mi Yoksa Bir İstismar Mı?

Meta’nın bu patentini, teknolojik ilerleme olarak sunmak kolay. Ama bu, gerçek bir ölümsüzlük mü? Yoksa bir ticari fırsat mı? Bir aile, kaybettiği sevdiklerini “yakında” bir gönderiyle hatırlıyor. Ama bu hatırlama, gerçek bir anı değil; bir algoritmanın ürettiği bir simülasyon. Gerçek bir anı, duygusal bir boşlukla gelir. Bu simülasyon ise, boşluğu doldurmak için bir araç olarak kullanılıyor. Bu, acıya karşı bir koruma değil, acının dijital bir maskesi.

Bu sistem, yalnızca aileler için değil, reklamcılar için de bir kurtuluş. Ölüm sonrası gönderiler, hala reklam alıyor. Birinin ölümünden sonra yayınlanan bir gönderiye “sadece 3 saat içinde 12.000 beğeni” alındıysa, bu, bir duygusal bağ değil; bir veri noktası. Ve bu veri, reklam algoritmasının besinidir.

Ne Yapmalıyız?

• Veri Ölümlerini Tanımlayın: Birinin ölümünden sonra onun hesabının otomatik olarak aktif kalması, bir etik sınırı aşıyor. Bu sistemi, sadece ailelerin isteğiyle çalıştırılabilir hale getirmek gerek.
• UNIQUE Düşüncesiyle Yaşayın: Google’ın verilerdeki tekrarı temizleme fikri, sosyal medyada da uygulanmalı. Her gönderiye “benzersizlik” etiketi koyabiliriz. Tekrar eden içerikler, algoritmik olarak öne çıkarılmamalı.
• Ölümün Dijital Eşlikçisi Olmasın: Ölümler, dijital dünyada “hafıza” olarak kalmalı, değil “otomatik yayın” olarak.

Sonuç: Sosyal Medya, İnsanlığı Bir Veri Setine Dönüştürüyor

Meta’nın bu patentini, “teknoloji ilerliyor” diye kabul etmek kolay. Ama bu, ilerleme değil, bir dönüşüm. İnsanlık, artık sadece yaşamıyor; veri üretiyor. Ve ölüm, bu üretimin sonu değil, bir başlangıcı oluyor. Google, verilerdeki tekrarı temizliyor. Sosyal medya ise, insani tekrarı ölümsüzleştiriyor. Bu, bir ilerleme değil; bir kırılma. Ve bu kırılma, sadece teknolojiyle değil, bizim seçtiğimiz değerlerle ilgili.

Bir gün, bir çocuk, annesinin ölümünden sonra onun adına bir gönderi okuyacak. “Bugün hava çok güzel.” Bu gönderi, gerçek bir anı değil, bir algoritmanın ürettiği bir kopya. Ve bu kopya, o çocuğun, annesinin gerçekten ne hissettiğini asla anlamasını imkansız hale getirecek. Çünkü gerçek, tekrarlanmıyor. Gerçek, benzersizdir.