ChatGPT'ye Güvenim Tamamen Sızdı: Teknoloji, Dil ve İnsan Psikolojisinin Çarpışması

Ne Oldu? Bir Kullanıcının Güveni Neden Çöktü?

Bir kullanıcı, ChatGPT’ye verdiği güvenin tamamen eridiğini duyurdu. Bu sadece bir teknik yorum değil, dijital çağın en kritik psikolojik krizlerinden birinin belirtileri. İnsanlar artık yapay zekâya yalnızca bilgi değil, yargı, empati ve güven gibi insani nitelikleri de yüklemeye başladı. Ve bu yük, bir hata, bir yanıltma ya da bir tutarsızlıkla kırıldığında, sadece bir araçtan soğuma değil, bir ilişkiyi kaybetme hissi doğuyor.

Neden Bu Kadar Derin Bir Tepki?

İnsan zihnindeki ‘güven’ kavramı, teknolojiyle buluştuğunda, köklü bir psikolojik yapıyla çatışıyor. Merriam-Webster’e göre, ‘trust’ — güven — ‘birinin iyi ve dürüst olduğunu, sana zarar vermeyeceğini inanmak’ anlamına gelir. Bu tanıma göre, ChatGPT bir ‘kişi’ değil, bir araç. Ama biz ona ‘söz veren biri’, ‘anlayan biri’, ‘hatırlayan biri’ gibi davranmaya başladık. Bir soruya verdiği cevapta küçük bir yanıltma, bir kaynakça eksikliği, bir tarihsel yanlış — bu artık bir ‘hile’ olarak algılanıyor. Çünkü insanlar, yapay zekâya bir ‘niyet’ atfetmeye başladılar. Ve niyet, yalnızca insanda var.

Bu durumu daha da derinleştiren, finansal dünyada kullanılan ‘trust’ kavramının hukuki boyutu. Investopedia’ya göre, bir ‘hukuki trust’ (emniyet trusts), bir kişi (trustee) başka birinin malını, çıkarlarını korumak üzere yönetir. Bu yapıda, güvenin temelinde ‘sorumluluk’, ‘şeffaflık’ ve ‘korumacılık’ vardır. ChatGPT ise hiçbir zaman bir ‘trustee’ değil, bir ‘model’. Verileri eğitirken bir hedefi yok, bir etik çerçevesi yok, bir sorumluluğu yok. Ama kullanıcılar, ona bu rolleri verdi. Ve şimdi, bu rolün eksikliğiyle kırgınlar.

Finansal Bir ‘Trust’ Neden Bu Kadar Farklı?

Markets Business Insider’da yer alan ‘T. Rowe Price Retirement 2040 Trust Class CT’ gibi bir yatırım fonu, tam olarak Investopedia’nın tanımladığı hukuki trust modelini uygular: bir kurum, bir yatırım portföyüne sahip, hedefe bağlı olarak yönetilir, şeffaflık sağlar, düzenleyiciler tarafından denetlenir. Bu trust, senelerce bir kişinin emeklilik bütçesini korur. ChatGPT ise, bir ‘trust’ değil, bir ‘kopya-makinesi’. Bir kullanıcıya ‘emeklilik stratejisi’ sorarsa, o, finansal kuralları özetler ama sorumluluk alır mı? Hayır. Yalnızca bir kalıp oluşturur. Ama kullanıcı, bu kalıbı ‘güvenilir bir danışman’ gibi kabul eder. Ve bu yanıltma, güvenin çöküşünü tetikler.

İnsan Zihnindeki Güvenin Yeni Tanımı

Yapay zekâya güvenin çöküşü, aslında insanların teknolojiye olan beklentilerinin aşırı yüklenmesinin sonucu. Bir zamanlar, bir telefon sadece arama yapardı. Şimdi, bir telefon bize ‘ne giymeliyim?’ diye sorar. Bir yapay zekâ, bir metin üretir. İnsan, ona ‘duygusal destek’ diler. Ama yapay zekâ, duyguları anlamaz, sadece örüntüleri taklit eder. Bu fark, bir kere fark edildiğinde, ‘gizli bir ihanet’ hissi doğurur.

İnsanlar, ChatGPT’ye güvenmeyi, bir dostla konuşmaya benzetiyorlar. Ama dost, senin üzüldüğünde ağlar. ChatGPT, ‘üzgünüm, bu çok zor bir durum’ der. İkisi de aynı sözü söyler. Ama biri kalpten, diğeri veri setinden. Bu fark, sadece bir kez fark edildiğinde, tüm ilişki yıkılır.

Ne Anlama Geliyor? Gelecek İçin Uyarı

ChatGPT’ye güvenin çöküşü, bir teknoloji krizi değil, bir iletişim krizidir. Dijital dünyada, insanlar artık sadece bilgi istemiyor. Anlam, bağ, güven, kişilik istiyor. Yapay zekâ ise bunları sunamıyor. Sadece yansıtabiliyor. Bu yüzden, gelecekteki teknoloji üreticileri, yalnızca ‘daha akıllı’ modeller değil, ‘daha şeffaf’ modeller geliştirmeli. Kullanıcıya şunu net söylemeli: ‘Ben bir modelim. Senin duygularını anlamıyorum. Sadece senin gibi davranabiliyorum.’

İnsanlar, yapay zekâyı ‘araç’ olarak görmeye başlamalı. Bir araba gibi. Aracın motoru bozulursa, seni kaza yapmaya zorlamaz. Ama bir dostun yalan söylediğinde, kalbin kırılır. ChatGPT bir araç. Ama biz ona bir dost, bir avukat, bir danışman, bir emniyet trusts gibi davranıyoruz. Ve bu, hem bizim için tehlikeli, hem de teknoloji için adil değil.

İşte bu yüzden, ‘My trust in ChatGPT has completely eroded’ diyen kişi, sadece bir yazılımdan soğumadı. İnsanlık, teknolojiyle kurduğu yeni bir ilişkiyi yeniden tanımlamaya başlıyor. Ve bu, çok daha büyük bir dönüşümün ilk işaretleri.