ChatGPT Neden Bazı Basit Sorulara Cevap Veremiyor? AI'nın Gizli Zayıflıkları

ChatGPT Neden Bazı Basit Sorulara Cevap Veremiyor? AI'nın Gizli Zayıflıkları

ChatGPT, yapay zekanın en görkemli örneği olarak tanımlanıyor. Sizce bir soru sorduğunuzda, bir bilim insanı gibi düşünüyor, bir yazar gibi yazıyor, hatta bir arkadaş gibi sohbet ediyor. Ama bu görkemli performansın altında, tuhaf ve korkutucu bir gerçek saklı: Bazen en basit sorulara bile cevap veremiyor. Neden?

Bu soruya cevap vermek için, sadece teknik detaylara değil, AI’nın nasıl eğitildiğine, hangi verilerle beslendiğine ve insan beyninin nasıl çalıştığına dair temel farklara bakmak gerek. ChatGPT bir bilgi bankası değil; bir tahmin makinesidir. Ve tahminler, her zaman doğru olmak zorunda değildir.

Ne Oldu? Basit Sorulara Yanlış Cevaplar

Birçok kullanıcı, ChatGPT’ye ‘2+2 kaçtır?’ diye sorduğunda ‘4’ cevabını alır. Ama aynı soruyu başka bir zaman, başka bir formatta sorduğunda — örneğin ‘İki elma ve iki armut toplamı kaç meyvedir?’ — bazı versiyonlar ‘4’ yerine ‘4 meyve, ama farklı türlerde’ gibi uzun, gereksiz ve hatta yanlış çıkarımlar yapabiliyor. Neden?

Bu, modelin ‘anlamı’ değil, ‘kalıbı’ ögrenmesiyle ilgili. ChatGPT, milyonlarca metinle eğitildi. Bu metinlerde ‘2+2=4’ ifadesi çok sık geçiyor. Ama ‘iki elma ve iki armut’ ifadesi, ‘meyve’ kavramıyla ilişkilendirilirken, modelin içindeki istatistiksel örüntüler, bazı durumlarda ‘toplama’ yerine ‘sınıflandırma’ yapmaya zorluyor. Sonuç: Doğru cevap, yanlış yoldan çıkıyor.

Neden Oldu? Eğitim Verileri ve Anlamsızlık Çıkmazı

ChatGPT, insan yazım tarzlarını, blog yazılarını, forum cevaplarını, hatta yanlış bilgileri içeren Wikipedia düzenlemelerini de öğrenir. Yani, bir soruya ‘yanlış cevap’ veren bir forum帖子’ varsa, model bunu ‘olası bir doğru cevap’ olarak kaydedebilir. Bu, özellikle teknik, tarihsel veya kültürel konularda ciddi sorunlara yol açıyor.

Örneğin, MSN’deki bir makalede yer alan ‘EN’ kavramının, bir Alman müzisyen, bir Portekiz yolu ve bir Japon iş bulma sitesiyle karıştırılması, modelin bağlam anlayışının zayıf olduğunu gösteriyor. ChatGPT, bir kelimeyi bağlamdan değil, sıklıkla geçtiği metinlerden çıkarıyor. Bu yüzden, ‘EN’ diye bir şeyin ne olduğunu sorduğunuzda, model tüm olasılıkları karıştırıyor — çünkü hepsi aynı şekilde ‘popüler’.

Bu durum, AI’nın ‘bilgiye’ değil, ‘veriye’ dayandığını açıkça ortaya koyuyor. Bir insan, ‘2+2’ sorusunu sorduğunda, matematiksel bir gerçekliği hatırlar. ChatGPT ise, ‘2+2’ ifadesinin hangi metinlerde ne sıklıkla geçtiğini tahmin eder. Bu, temelde bir ‘olasılık oyunu’.

Ne Anlama Geliyor? AI’nın İnanç Sistemi

Bu durum, sadece teknik bir sorun değil, felsefi bir kargaşa. ChatGPT, ‘doğru’yu değil, ‘inanılır’ olanı veriyor. Ve insanlar, bu ‘inanılır’ cevapları gerçek sanıyor. Çünkü dil çok akıcı, ton çok güven verici. Bu, ‘göz alıcı sahtekârlık’ yaratıyor.

MacWorld’deki makale, ChatGPT’nin iPhone’da ‘gizli süper güç’ olduğunu iddia ediyor. Ama bu süper güç, bazen ‘süper hata’ya dönüşüyor. Kullanıcılar, AI’ya güveniyor, ama bu güven, bilgiye değil, formata dayanıyor. Bir doktor, bir avukat, bir öğrenci — hepsi AI’dan cevap alıyor. Ama bu cevaplar, biraz önceki verilerin karışımından türemiş olabilir.

Özellikle ‘ücretsiz’ versiyonlarda, modelin kapasitesi sınırlı, veri güncellemeleri az, ve hatalar daha sık görülüyor. ZDNet’in analizinde de belirtildiği gibi, ücretli modeller daha tutarlı ve daha az ‘yaratıcı sapma’ yapıyor. Çünkü daha fazla veri, daha sık güncelleme ve daha iyi filtreleme var. Ücretsiz kullanıcılar ise, bu ‘yaratıcı sapmaların’ ilk kurbanı oluyor.

Ne Yapmalı? Kullanıcıya Düşen Sorumluluk

ChatGPT’yi bir bilgi kaynağı olarak değil, bir ‘fikir tıngılayıcı’ olarak kullanmak gerek. Sorularınızı daha spesifik hale getirin: ‘2024 itibarıyla Türkiye’deki en çok kullanılan mobil ödeme uygulaması hangisidir?’ yerine, ‘2024’ü yazmayın. Model, 2023 verilerine dayanıyor olabilir.

İki kere kontrol edin. Bir soruya cevap verdiğinde, başka bir AI’ya veya Google’a aynı soruyu sorun. Farklı cevaplar alırsanız, bu bir uyarı işaretidir.

Yazılım geliştiriciler, eğitimciler ve medya kuruluşları, AI’nın sınırlarını açıkça belirtmelidir. ‘Bu bir tahmin, değil gerçek’ mesajı, her AI cevabının altına yazılmalı.

Sonuç: AI, Daha Akıllı Değil, Daha Hızlı

ChatGPT’nin bazen basit sorulara cevap verememesi, yapay zekanın ‘zekâ’ olmadığını, sadece ‘hızlı örüntü bulma’ yeteneğini olduğunu gösteriyor. Bu, teknolojinin bir kusuru değil, doğası. İnsan zekası, anlam, bağlam ve deneyimle çalışır. AI ise, veri sıklığı ve istatistikle. Bu fark, bir gün belki kapanacak. Ama şu anda, bizim, AI’ya sormaktan ziyade, onun verdiği cevapları sorgulamak zorundayız.

ChatGPT, bir asistan değil, bir ayna. Ve bu ayna, insanlığın veriye ne kadar güvenip, ne kadar sorgulamadığını gösteriyor. Cevabı sormak değil, sorgulamak — artık en temel dijital okuryazarlık becerisi.