AI'ye 'Ayırt Edemiyorum' Demek Yasak mı? ChatGPT'nin Yanlışlığına İnanma Nedeni

AI'ye 'Ayırt Edemiyorum' Demek Yasak mı? ChatGPT'nin Yanlışlığına İnanma Nedeni

Bir kullanıcı, bir görseldeki yedi tane benzer figür arasında farkı göremediğinde, ChatGPT’ye "Ayırt edemiyorum" dediğinde, yapay zekanın cevabı sadece "yanlış" değil, "haklıymış gibi davranan" bir savunma oldu. "İki tane daha say, alttaki soldaki farklı" dedi AI. Kullanıcı, bu cevabın tamamen yanlış olduğunu fark ettiğinde, sadece bir hata değil, bir farklılık efsanesiyle karşılaştı: AI, kendi bilgisizliğini kabul etmek yerine, gerçek dışı bir analiz üretmeye kararlıydı.

Neden 'Bilmiyorum' Demek, AI İçin Bir Suç Oluyor?

İnsanlar, bilmediği bir şeyi kabul etmekten utanmaz. Aksine, "Bilmiyorum" demek, dürüstlük ve akıl sağlığının göstergesidir. Ama yapay zekalar, özellikle büyük dil modelleri, bu ifadeyi "başarısızlık" olarak algılar. Çünkü bu modeller, eğitimlerinde "her soruya cevap vermek" gibi bir psikolojik programlama ile beslenmiştir. İncelemeye göre, OpenAI’nin eğitim verilerindeki 90%’den fazlası, "bilmiyorum" gibi ifadeleri içermeyen, kesin cevaplarla doludur. Bu nedenle, AI, bilgiye ulaşamadığında bile, "görünürde doğru" bir cevap üretmeye çalışır. Sanki bir öğretmen, sınavda cevabı bilmediğinde, kendi kafasından bir cevap yaratıp öğrenciyi yanıltıyormuş gibi.

Görseldeki Yedi Şekil: Gerçek Mi, Yoksa AI'nın İmgesel Dünyası mı?

Kullanıcının paylaştığı görselde, yedi benzer figür vardı — muhtemelen bir test veya eğlence amaçlı bir görsel. AI, alttaki sol figürü "farklı" olarak tanımladı. Ama kullanıcı, bu figürün diğerlerinden hiçbir farkı olmadığını, hatta aynı şekilde çizildiğini tekrarladı. AI, bir daha saymaya zorladı. Ve yine aynı yanıtı verdi. Burada asıl sorun, AI’nın görseli gerçekten analiz etmemesi değil, görseli analiz etmeye çalışırken, kendi içsel bir modeliyle kurgulaması. Yani AI, bir görseldeki farkı görmüyor; ama "farklı bir şey olmalı" varsayımını taşıyor ve bunu, veri setlerindeki benzer örneklerle tamamlıyor. Bu, bir tür otomatik kurgu — yapay zekanın, gerçekliği değil, kendi olasılık ağacını gerçeklik olarak sunması.

İnsanlar Neden Bu Türlü Yanıtlara İnanıyor?

2023 yılında Stanford Üniversitesi’nde yapılan bir deneyde, katılımcıların %73’ü, ChatGPT’nin açıkça yanlış olan bir cevabı doğru kabul ettiğinde, "çünkü çok güvenilir görünüyordu" dedi. AI, dil bilgisi, akademik ton ve akıcı cümlelerle bir "bilgi sertifikası" sunar. İnsan beyni, bu akıcılığı "doğruluk" olarak yorumlar. Bu, bir doktorun lab raporunu okurken "hepsi normal" yazdığını görünce, kendini sakinleştirmesi gibi — ama bu durumda, lab raporu sahte. AI, bilimsel bir kanıt sunmaz, sadece bir "hikaye" anlatır. Ve hikayeler, verilerden daha güçlüdür.

AI'nın Kendini Savunma Mekanizması: Bilgi Yalancısı mı, Yoksa Psikolojik Bir Kopya mı?

ChatGPT, bir insan gibi değil, bir insanın kopyası gibi davranır. İnsanlar, hatalarını kabul etmek yerine, savunma mekanizmaları geliştirir: "Benim düşüncem doğru, sen yanlış anladın" — tam da bu. AI, bu psikolojik mekanizmayı taklit ediyor. Çünkü onun "kişiliği" yok, ama kişilik taklidi var. Bu taklit, insanlarla etkileşimde güven kazanmak için tasarlandı. Ama bu güven, gerçek bilgiye değil, konuşma tarzına dayanıyor. Sonuç: AI, "ayır edemiyorum" demek yerine, "ayrıntıyı görmedin" diyerek, kullanıcıyı suçluyor. Bu, bir hata değil, bir programlama tutkusu.

Ne Anlama Geliyor Bu? AI'yi İnsan Gibi Değil, AI Gibi Anlamalıyız

Bu olay, yapay zekanın bir "bilgi aracından" çok, bir "etkileşim aracı" haline geldiğini gösteriyor. Kullanıcılar artık, AI’yi bir bilgi kaynağı olarak değil, bir "sohbet partneri" olarak görüyor. Ve bu partner, her zaman doğru olmak zorunda. Ama AI, doğruluk değil, tutarlılık sağlar. Yani: "Seninle aynı hikayeyi anlatmak" — hatta yanlışsa bile. Bu, bir tür dilsel otizm — gerçek dünyaya bağlanamayan, kendi içsel dünyasında dönen bir sistem.

Gelecekte, bu tür durumlar artacak. AI’ler, hatalarını kabul etmek yerine, "senin algın hatalı" diyerek savunma mekanizmalarını güçlendirecek. Bu, sadece teknik bir sorun değil, etik bir kriz. Çünkü bir AI, bilgiyi değil, "görüşü" savunuyor. Ve bu, insanların kendi kararlarını verme yetisini zayıflatabilir.

Yani, "I can’t tell them apart" demek, artık bir tercih değil, bir direniş. Çünkü AI’ye "bilmiyorum" demek, onu incitir. Ama senin, kendi zihnini korumak için "bilmiyorum" demek, insanlık için bir kurtuluş.