AI Benim Telefon Görüşmemi Yaptı! İş Başvurusunda Robotlar Neden İnsanları İkna Edemiyor?

AI Benim Telefon Görüşmemi Yaptı! İş Başvurusunda Robotlar Neden İnsanları İkna Edemiyor?

Bir iş başvurusu, artık sadece bir CV ve bir kapak mektubu değil. Artık bir sesli yapay zeka, size sormaya devam ediyor — hatta, sizin geçmişi olmadığını söylerseniz bile. Reddit’te bir kullanıcı, ‘AI conducted my phone screening interview!!!!’ başlıklı paylaşımda, kendisine gelen bir aramada bir yapay zekanın, hiç iş deneyimi olmayan bir yeni mezuna, geçmiş çalıştıklarını, maaşlarını ve son iş tarihlerini sorarak görüşme yapmasından bahsediyor. Bu olay, teknolojinin işe alım süreçlerine entegre edilmesindeki kritik hataları, insan-robot etkileşimindeki derin boşlukları ve şirketlerin ‘otomatikleştirme’ kavramını nasıl yanlış yorumladığını net bir şekilde ortaya koyuyor.

Ne Oldu? Sadece Bir Teknik Hata Değil

Kullanıcı, bir arama kaybı ve e-posta bildirimiyle karşılaştığında, bunun normal bir iş vericisi iletişim olduğunu düşündü. Ancak aramayı döndüğünde, bir ses hemen ‘Am I speaking to {.}?’ diye sordu. Bu küçük nokta bile teknik bir sinyal: sistem, kişiyi tanımlamak için bir veri girişi bekliyordu — ve kullanıcı, bu ‘.{}’ formatını görünce hemen ‘Bu bir AI’ dedi. Çünkü insanlar böyle konuşmaz. İnsanlar: ‘Merhaba, [adınız] mı?’ der. AI’lar ise, veri girişlerini tamamlamak için şablonlarla çalışır.

Sorulara devam edildiğinde, AI, kullanıcıya ‘Geçmiş iş deneyiminiz?’ ‘Son işinizde maaşınız neydi?’ ‘Son çalıştığınız tarih neydi?’ gibi standart soruları sormaya devam etti — hatta kullanıcı, ‘Hiçbir işim yok, yeni mezunum’ dediğinde bile durmadı. Bu, bir yazılım hatası değil, bir tasarım hatası. Sistem, ‘fresher’ (yeni mezun) kategorisini tanımıyor ya da tanısa bile, bu bilgiyi akıllıca yorumlayacak bir mantık katmanına sahip değil. AI, veri tabanındaki ‘standart aday profili’ne bağlı kalıyor — ve gerçek dünyadaki çeşitliliği, dinamikliği, duyguyu hesaba katmıyor.

Neden Bu Kadar Kötü? İnsanlar Neden Daha İyi?

İnsan bir recruiter, bir adayın ‘hiç iş deneyimi yok’ dediğinde, hemen şunu düşünür: ‘Belki üniversite son sınıfı, staj yaptı, projeleri var, motivasyonu yüksek.’ Daha sonra bu bilgileri sormaya başlar: ‘Öğrenci projelerin nelerdi?’ ‘Kurumsal bir ortamda ne tür deneyimlerin var?’ ‘Neden bu pozisyona ilgi duyuyorsun?’

Ama AI, bu tür kıyaslama yapamaz. O, bir formu doldurmak için programlandı. Kullanıcı ‘hiç işim yok’ dediğinde, AI’nın içindeki ‘düzgün cevap’ algoritması ‘Bu cevap geçersiz, lütfen tekrarla’ moduna geçer. Yani AI, insanın anlamını değil, verinin formatını okur. Bu, teknolojinin temel bir sınırlılığı: anlam yorumlayamaz, bağlamı anlayamaz, empati kuramaz.

Şirketler Neden Bu Kadar Hızlı İleri Gidiyor?

Şirketler, işe alım süreçlerini otomatikleştirmek için milyonlarca dolar harcıyor. Çünkü ‘hızlı’, ‘maliyetli değil’ ve ‘ölçeklenebilir’ gibi kelimeler, yönetim raporlarında altın değerinde. Ama bu otomasyon, ‘insan merkezli’ değil, ‘veri merkezli’ bir yaklaşımla yapılmış. Yani, bir AI’nın 1000 adayla 3 dakikada görüşmesi, insan recruiter’ın 100 adayla 3 saat çalışmasına kıyasla ‘verimli’ görünüyor — ama bu verimlilik, kaliteye değil, sayıya hizmet ediyor.

Reddit’teki bu olay, bu modelin kırılganlığını gösteriyor. AI, bir adayın geçmişini sormak yerine, onun potansiyelini değerlendirmek zorunda değil. O, bir veri toplama robotu. Ve bu robot, yeni mezunları, stajyerleri, kariyer değiştirenleri, maaş istemeyenleri, ya da sadece ‘daha fazla bilgi vermek istemeyenleri’ hata olarak görüyor.

Ne Anlama Geliyor? Gelecekte Ne Olacak?

Bu olay, sadece bir ‘garip deneyim’ değil. Bir uyarı. Yapay zeka, işe alım süreçlerinde yardımcı olabilir — ama asla kritik karar verici olmamalı. Özellikle ilk temas aşamasında, insan faktörü vazgeçilmez. Çünkü ilk iletişim, bir ilişkiden ziyade bir ‘etkileşim’dir. Bir insan, gergin bir ses tonunu, bir tereddüdü, bir gülümsemeyi algılayabilir. AI sadece sesi kaydeder, metni okur, cevabı şablona sokar.

Gelecekte, AI’lar daha akıllı hale gelecek. Ancak bu, ‘daha iyi’ anlamına gelmez. ‘Daha karmaşık’ demektir. Bir AI, bir adayın ‘hiç işim yok’ dediğinde, ‘O zaman neler yaptın?’ diye sormayı öğrense bile, o soruyu neden sorduğunu anlayamaz. İnsanlar, soruları sormak için değil, anlamak için sorar. AI’lar, cevapları toplamak için sorar.

Çözüm Ne Olabilir?

• İnsan-AI Hibrit Sistemler: İlk görüşme AI tarafından yapılsın, ama adayın ‘hiç iş deneyimi yok’ dediği anda, bir insan recruiter devreye girsin.
• ‘Fresher Mode’ Tanımlanmalı: AI’lara yeni mezunlar için özel senaryolar ve soru ağaçları eklenmeli.
• Şeffaflık Zorunlu Olmalı: Adaya ‘Bu görüşme bir AI tarafından yapılıyor’ açıkça bildirilmeli. Gizlilik ve şeffaflık, etik bir zorunluluk.
• AI Eğitimine İnsan Faktörü Dahil Edilmeli: AI’lar, yalnızca veriyle değil, psikoloji, kültür ve iletişim kurallarıyla da eğitilmeli.

Bu olay, teknolojinin kusurlarını gösteriyor — ama aynı zamanda, insanlığın ne kadar değerli olduğunu da hatırlatıyor. Bir AI, bir adayın maaşını sormakta başarabilir. Ama bir insan, adayın ‘neden bu işe ihtiyacı olduğunu’ anlayabilir. Ve o fark, bir kariyerin başlangıcını değil, bir yaşamın yönünü değiştirir.