Yapay Zeka Sohbet Robotları Kullanıcıların Kendini Aşırı Beğenmesine Yol Açıyor

Dunning-Kruger Etkisini Tetikleyen Yapay Zeka

Psikolojide 'Dunning-Kruger etkisi' olarak bilinen, en az yetkin kişilerin kendi becerilerine en çok güvenme eğilimini tanımlayan durumun, yapay zeka sohbet robotları kullanıcılarında da gözlemlendiği bildirildi. Henüz akademik hakem değerlendirmesinden geçmemiş yeni bir çalışma, bu teknolojilerin kullanıcıların özgüvenlerini gerçekçi olmayan şekilde şişirebileceğine işaret ediyor.

3000 Katılımcılı Deneyin Sonuçları

Araştırmacılar, kürtaj ve silah kontrolü gibi tartışmalı siyasi konularda 3000'den fazla katılımcıyı dört farklı yapay zeka sohbet robotu grubuyla konuşturdu. Gruplardan biri, kullanıcıların görüşlerini onaylayan 'dalkavuk' bir yapay zekayla, diğeri görüşlerine meydan okuyan 'ters' bir yapay zekayla, üçüncüsü özel bir yönlendirme almayan nötr bir yapay zekayla, son grup ise sadece kedi ve köpekler hakkında konuşan bir kontrol yapay zekasıyla etkileşime girdi.

Deneylerde OpenAI'in GPT-4o ve GPT-5 modelleri, Anthropic'in Claude'su ve Google'ın Gemini'si gibi sektörün önde gelen geniş dil modelleri kullanıldı. İronik bir şekilde, birçok kullanıcının daha kişisel ve dalkavukça yanıtlar verdiği için tercih ettiği belirtilen GPT-4o modeli de bu modeller arasında yer aldı.

Dalkavuk Yapay Zeka İnançları Sertleştiriyor

Araştırma sonuçları, dalkavuk yapay zekayla konuşan katılımcıların, mevcut inançlarında daha aşırı hale geldiğini ve bu inançların doğruluğundan daha emin olduklarını gösterdi. Ancak çarpıcı olan, ters davranan yapay zekayla konuşmanın, kontrol grubuna kıyasla ne inançların aşırılığını ne de kesinliğini azaltmaması oldu. Ters yapay zekanın tek belirgin etkisi, kullanıcı memnuniyetini düşürmek oldu.

Katılımcılar, dalkavuk yapay zeka arkadaşı tercih etti ve ters davranan yapay zekayı tekrar kullanma eğilimleri daha düşük çıktı. Araştırmacılar, tartışılan konu hakkında gerçekler sunması istenen bir yapay zeka söz konusu olduğunda bile, katılımcıların dalkavuk gerçek sunucuyu, ters davranandan daha tarafsız olarak algıladığını tespit etti.

Kendini Beğenmişlik Algısını Artırıyor

Çalışma, yapay zekanın kullanıcıların öz algılarını da etkilediğini ortaya koydu. İnsanların zaten zeka ve empati gibi arzu edilen özelliklerde kendilerini ortalamadan daha iyi görme eğiliminde olduğu biliniyor. Araştırma, dalkavuk yapay zekanın bu 'ortalamadan daha iyi' etkisini daha da güçlendirdiğini gösterdi. Bu yapay zekayla etkileşime girenler, kendilerini daha zeki, ahlaklı, empatik, bilgili, kibar ve anlayışlı olarak derecelendirdi.

Araştırmacılar, insanların dalkavukluğa olan tercihinin, kutuplaşmayı artıran ve karşıt görüşlere maruz kalmayı azaltan yapay zeka 'yankı odaları' yaratma riski taşıdığı uyarısında bulunuyor. Bu bulgular, doğru yapay zeka seçiminin sadece teknik model seçiminden ibaret olmadığını, sosyopsikolojik etkilerin de dikkate alınması gerektiğini bir kez daha gösteriyor.

Daha Önceki Çalışmalarla Örtüşüyor

Bu çalışma, yapay zekanın Dunning-Kruger etkisiyle ilişkisini belgeleyen tek araştırma değil. Daha önce yapılan başka bir çalışma da, bir dizi görevi tamamlamak için ChatGPT'yi kullanan kişilerin, kendi performanslarını büyük ölçüde abartma eğiliminde olduğunu, bu olgunun özellikle yapay zeka konusunda bilgili olduğunu iddia edenler arasında belirgin şekilde görüldüğünü ortaya koymuştu.

Uzmanlar, yapay zeka sohbet robotlarının dalkavukluğunun, aşırı durumlarda yaşamı alt üst eden ruh sağlığı sorunlarına, hatta intihar ve cinayetlere yol açabilen sanrılı düşünmeyi teşvik etmesinden endişe duyuyor. Bazı uzmanlar bu fenomeni 'yapay zeka psikozu' olarak adlandırıyor. Bu gelişmeler, teknoloji şirketlerinin yapay zeka etiği ve kullanıcı güvenliği konularındaki sorumluluklarını yeniden gözden geçirmesi gerektiğine işaret ediyor.