Yapay Zeka Panik Hali, İnternetin İlk Günlerini Hatırlatıyor

Deja Vu: Teknoloji Korkusunun Döngüsel Tarihi

Toplumun yeni bir teknolojik devrim karşısındaki tepkisi, adeta bir saat gibi düzenli ve tahmin edilebilir. Bugün ChatGPT, Midjourney ve diğer yapay zeka araçları etrafında dönen varoluşsal korkular, işsizlik senaryoları ve ahlaki panikler, aslında yepyeni değil. Teknoloji tarihçileri ve sosyologlar, benzer bir sosyopsikolojik sürecin, 1990'ların sonunda ve 2000'lerin başında, internetin evlere ve iş yerlerine girmeye başladığı dönemde yaşandığını vurguluyor. O zamanlar da 'internet bağımlılığı', 'sanal dünyada kaybolma', 'geleneksel medyanın ölümü' ve 'gizliliğin sonu' benzeri kıyamet senaryoları sıklıkla manşetlere taşınıyordu.

İnternetin İlk Günleri: Karanlık Web, Güvenlik ve Toplumsal Çöküş Korkuları

Merriam-Webster ve Cambridge gibi sözlüklerin 'izlemek' fiilini tanımlarken kullandığı "değişen veya hareket eden bir şeye bir süre bakmak" ifadesi, bugünkü duruma ilginç bir metafor sunuyor. Toplum, yapay zekanın hızlı evrimini, tıpkı daha önce internetin büyümesini izlediği gibi, bir karış korku, bir karış hayranlıkla izliyor. 90'larda medya, internetin çocukları yalnızlaştıracağını, aile bağlarını koparacağını ve güvenilir olmayan bilgilerle dolu 'karanlık bir labirent' yaratacağını iddia ediyordu. Bugün ise benzer retorik, yapay zekanın insan ilişkilerini anlamsızlaştıracağı, yaratıcı meslekleri ortadan kaldıracağı ve kontrol edilemeyen bir 'kara kutu'ya dönüşeceği yönünde şekilleniyor. Her iki dönemde de, teknolojinin henüz tam olarak anlaşılamayan ve düzenlenemeyen doğası, en büyük endişe kaynağı olarak öne çıkıyor.

Panikten Adaptasyona: Toplumsal Öğrenme Eğrisi

Peki, neden her büyük teknolojik atılım aynı toplumsal tepki döngüsünden geçiyor? Analistler, bunun insan psikolojisinin tanıdık olana yönelme, belirsizlikten kaçınma eğilimiyle açıklanabileceğini belirtiyor. Yeni ve devrimci bir teknoloji:

• İnkâr ve Küçümseme: "Bu sadece bir oyuncak, ciddi işlerde kullanılamaz." (Hem internet hem de AI için söylendi)
• Korku ve Direnç: "Varoluşsal bir tehdit! Düzeni altüst edecek!"
• Kurumsal Yakalama ve Düzenleme: Şirketlerin ve hükümetlerin sürece müdahil olmaya başlaması.
• Normalleşme ve Entegrasyon: Teknolojinin günlük hayatın görünmez bir parçası haline gelmesi.

İnternet, bu sürecin sonunda iletişim, eğitim ve ticaretin temel taşı haline geldi. Ancak beraberinde gerçek sorunları (veri güvenliği, dijital uçurum, dezenformasyon) da getirdi. Yapay zeka da benzer bir yolda ilerliyor; başlangıçtaki panik, yerini kaçınılmaz olarak daha sofistike tartışmalara, etik çerçevelere ve yeni iş modellerine bırakacak gibi görünüyor.

Fark Ne? Hız ve Ölçek Faktörü

Elbette, iki dönem arasında kritik farklılıklar da mevcut. En önemlisi, yayılma hızı ve erişim kolaylığı. İnternetin yaygınlaşması dial-up bağlantılar, yüksek maliyetler ve teknik bilgi gereksinimi nedeniyle nispeten yavaştı. Oysa yapay zeka araçları, bulut tabanlı ve kullanıcı dostu arayüzler sayesinde bir gecede yüz milyonlarca kullanıcıya ulaşabiliyor. Bu da sosyal ve ekonomik şok dalgalarının çok daha hızlı yayılması anlamına geliyor. Diğer bir fark ise otonomi seviyesi. İnternet çoğunlukla bir iletişim ve bilgi erişim aracıyken, yapay zeka karar verme, içerik üretme ve fiziksel eylemleri gerçekleştirme potansiyeli taşıyor. Bu da onun üzerindeki etik ve güvenlik endişelerini katbekat artırıyor.

Sonuç: Panik Değil, İlke Geliştirme Zamanı

Cambridge Dictionary'nin 'watching' tanımında olduğu gibi, 'değişeni izlemek' pasif bir eylem olmak zorunda değil. İnternet deneyiminden öğrendiğimiz en değerli ders, teknolojinin kendisinden ziyade, onu nasıl şekillendirdiğimizin ve hangi kurallarla çerçevelediğimizin önemli olduğudur. Bugün yapay zeka karşısında duyduğumuz deja vu hissi, bize tarihin tekerrür etmek zorunda olmadığını hatırlatmalı. Geçmişin hatalarından ders alarak, daha şeffaf, daha adil ve insan odaklı bir yapay zeka ekosistemi inşa etmek için panik yapmak yerine, ilkeli adımlar atmak gerekiyor. Kolektif hafızamız, en büyük avantajımız olabilir.