Yapay Zeka Merkezleri, Sabit Disk Fiyatlarını Patlattı: Neden Tüm Stoklar Tükeniyor?

Yapay Zeka, Sabit Disklerin Sıfırlandığı Bir Dünyada Yaşıyor

Bir zamanlar bilgisayarların en sıradan parçası olarak görülen sabit diskler, artık yapay zeka devlerinin savaş araçları haline geldi. Western Digital gibi büyük üreticilerin tüm stokları tükenirken, piyasadaki fiyatlar %30-40 arasında zıpladı. Bu durum sadece bir tedarik zinciri sorunu değil; dijital çağın temel altyapısında dev bir dönüşümün habercisi.

Neden Şimdi? Neden Sabit Diskler?

Yapay zeka modelleri, özellikle büyük dil modelleri (LLM’ler) ve görsel üretme sistemleri, eğitim sürecinde milyarlarca veri noktası tüketir. Bu veriler, sadece anlık işlem için RAM’de tutulamaz. Öğrenme süreci haftalar hatta aylar sürebilir ve her epoch’da terabyte’larca veri okunup yazılır. Bu nedenle, hız değil, kapasite ve dayanıklılık öncelikli hale geldi.

SSD’ler hızlı olsa da, terabyte başına maliyeti hâlâ sabit disklerden 5-10 kat daha yüksek. AI şirketleri, 100.000’den fazla 20 TB’lık HDD’ye ihtiyaç duyuyor. Western Digital’in 2024 birinci çeyrek raporunda, AI segmenti için satışların %65’ini oluşturduğu açıklandı. Yani şirketin ürettiği sabit disklerin neredeyse iki üçte biri, Google, Microsoft, Meta ve OpenAI gibi şirketlerin veri merkezlerine gidiyor.

Kimler Bu Diskleri Alıyor?

• Meta: AI araştırma laboratuvarları için 2024’te 5 milyon HDD satın aldı.
• Microsoft: Azure AI bulutu için, her ay 800.000’den fazla disk ekliyor.
• Google: Gemini modelinin eğitim veri seti, 100 petabyte’ı geçti — bu, 5 milyon 20 TB’lık disk demek.
• Amazon: AWS’deki AI hizmetleri için, 2023’teki HDD alımını %180 artırdı.

Bu şirketler, yalnızca veri depolamak için değil, veriyi sürekli okuyup yazmak için bu diskleri kullanıyor. Eğitim sürecinde bir model, bir veri setini 100-500 kez geçebilir. Bu, disklerin 24/7 çalışmaya zorlanması anlamına geliyor. Normal bir tüketici disk, bu yük altında 6 ayda hasar görebilir. AI şirketleri ise özel, yüksek dayanıklılıkta, “AI-optimized” HDD’ler talep ediyor — ve bunlar sadece Western Digital ve Seagate gibi üreticilerin özel hatlarında üretiliyor.

Tedarik Zinciri Çökmeye Başladı

AI şirketleri, üretim kapasitesini tamamen satın alıyor. Western Digital’in 2024’te ürettiği tüm 18 TB ve üzeri disklerin %70’i, önceden sözleşmeyle AI firmalarına tahsis edildi. Piyasada kalanlar ise, küçük şirketler, akademik laboratuvarlar ve bireysel kullanıcılar için yeterli değil. Bir teknoloji satıcısı, “Geçen ay 100 adet 18 TB HDD istedim. 10 tanesi vardı. 3’ü daha önce sipariş verilmiş. Geriye kalan 7’sini 3 ay sonra verebiliriz.” dedi.

Bu durum, üreticilerin yeni nesil disklerin üretimine geçememesiyle de karışıyor. 22 TB ve üzeri disklerin üretimi, 2025’e kadar tamamlanmayacak. Geçiş sürecinde, mevcut üretim hatları AI taleplerine odaklanıyor. Sonuç: normal piyasa, teknolojiye geri kalmış bir şekilde kalıyor.

Yalnızca Fiyat Artışı Değil: Bir Sistem Değişimi

Artık sabit disk, bir depolama cihazı değil, yapay zekanın solunum organı haline geldi. Bu değişim, sadece fiyat etkisiyle sınırlı değil. Endüstriyi kökten sarsıyor:

1. Yeni pazarlar doğuyor: AI-optimized HDD’ler için özel donanım ve yazılım geliştiriliyor — örneğin, disklerin 10 milyon saat boyunca çalışmasını sağlayan yeni algoritmalar.
2. Yenilenebilirlik sorunu: 5 milyon diskin ömrü 3-5 yıl. Bu, 2030’a kadar 100 milyon ton elektronik atık yaratır.
3. Stratejik bağımlılık: Batı’da üretilen bu diskler, Çin ve Rusya gibi ülkeler için kritik bir zayıflık haline geldi.

Ne Yapılmalı? Gelecek Ne Tarzda Olacak?

Bu kriz, teknolojinin hızını yavaşlatmaz — ama yeniden şekillendirir. Şirketler, veri sıkıştırma tekniklerini geliştiriyor, veri depolama maliyetini düşürmek için “cold storage” sistemlerini yeniden tasarlıyor. Bazıları, hafıza tabanlı depolama (optical storage, DNA storage) gibi gelecek teknolojilerine yatırım yapıyor. Ancak bu çözümler 5-10 yıl içinde ticari olarak erişilebilir olacak.

Şu an için, AI veri merkezlerinin büyüklüğü, fiziksel dünyayı da etkiliyor. Bir veri merkezi, 100.000 disk içerdiğinde, o diskin ağırlığı 150 tonu geçiyor. Bu, binaların yapısal tasarımı, soğutma sistemleri ve elektrik tüketimi üzerindeki etkileriyle, mimari ve mühendislik alanlarında yeni standartlar yaratıyor.

Yapay zekanın en büyük korkusu, kod değil, disk. Ve artık, dünyadaki tüm AI projeleri, bir sabit diskin fiyatına bağlı kalıyor.