Yapay Zeka İşten Çıkarmaların Gerçek Nedeni Mi? Amazon Örneğinde Netlik Yok

Şirketlerin Yapay Zeka Açıklamaları Gerçeği Yansıtıyor Mu?

Amazon'un geçen hafta 16.000 ofis çalışanının işine son verdiğini açıklaması, teknoloji dünyasında geniş yankı uyandırdı. CEO Andy Jassy, bu kararı şirketin genelinde yapay zekayı yoğun şekilde kullanarak elde edilen verimlilik kazanımlarına bağladı. Ancak, benzer açıklamaları Expedia, Pinterest ve Dow gibi şirketler de yaparken, işten çıkarmaların arkasındaki gerçek motivasyonun ne olduğu belirsizliğini koruyor.

Bir Çalışanın Şüpheci Bakış Açısı

Amazon'da sekiz yıl çalışan ve ekibinin "Yapay Zeka Entegrasyonu" sorumlusu olan N. Lee Plumb, işten çıkarılmasına rağmen şirketin yapay zeka araçlarını en yoğun kullanan beş çalışanından biri olduğunu belirtiyor. Plumb, yapay zekanın yatırım getirisi sağlaması gerektiğini, iş gücünde yapılan azaltmaların verimlilik göstergesi olarak sunulduğunu ve bunun da sermaye çekmek ile hisse fiyatlarını yükseltmek için kullanılabileceğini ifade ediyor. Plumb'a göre, bir şirket zaten şişkin bir kadroya sahipse, işten çıkarmaları yapay zekaya bağlayarak değer hikayesi oluşturabilir.

Ekonomistlerden Karışık Sinyaller

Cornell Üniversitesi İşletme Fakültesi'nden Profesör Karan Girotra, yapay zekanın bireysel çalışanların işlerini daha hızlı bitirmesini sağladığını, ancak bu verimliliğin şirket yapısına yansıyıp daha az çalışanla idare edilmesine olanak tanımasının zaman aldığını belirtiyor. Girotra, Amazon'daki işten çıkarmaların büyük olasılıkla pandemi dönemindeki aşırı istihdamın normalleşmesiyle ilgili olduğu görüşünde. Goldman Sachs'ın bir raporu da yapay zekanın iş gücü piyasasındaki genel etkisinin şimdilik sınırlı olduğunu, etkilerin pazarlama, grafik tasarım, müşteri hizmetleri ve özellikle teknoloji gibi belirli mesleklerde hissedilebileceğini öne sürüyor. Rapor, Aralık ayından bu yana yapay zekaya bağlanan işten çıkarmalardan etkilenen çalışan sayısının çok az olduğunu kaydediyor.

Şirket Açıklamalarındaki Farklılıklar

Pinterest, iş gücünün %15'ine kadarını azaltma kararını açıkça "yapay zeka odaklı stratejiye geçiş" ve "yapay zeka yetkinliğine sahip yetenekleri işe alma" ihtiyacına bağladı. Expedia da benzer bir mesaj verirken, işten çıkardığı 162 teknoloji çalışanı arasında makine öğrenimi uzmanları gibi yapay zeka odaklı roller de bulunuyor. Buna karşılık, Home Depot, 800 kurumsal rolü ortadan kaldırma kararının yapay zeka veya otomasyondan değil, "hız ve çeviklik" ile müşteri ve saha çalışanlarının ihtiyaçlarından kaynaklandığını açıkladı. Egzersiz ekipmanı üreticisi Peloton da maliyet azaltma hamlesi kapsamında iş gücünü %11 küçülttüğünü duyurdu.

Meta CEO'su Mark Zuckerberg'in 2026 yılının "yapay zekanın çalışma şeklimizi kökten değiştirmeye başlayacağı yıl" olacağını ifade etmesi, sektördeki dönüşüm beklentisini pekiştiriyor. Ancak, şirketlerin finansal baskılar, pandemi sonrası düzeltmeler ve yapay zeka yatırımlarına kaynak aktarma ihtiyacı gibi birçok faktörle karşı karşıya olduğu göz önüne alındığında, işten çıkarmaların tek bir nedene indirgenmesi zorlaşıyor. Profesör Girotra'nın da belirttiği gibi, işten çıkarma kararlarını verenlerin öncelikli amacı maliyetleri düşürmek olabilir ve bunun gerekçesi ikincil öneme sahip.