Teknoloji Devleri Sosyal Medya Bağımlılığı Davasında Yargılanıyor

Meta, TikTok ve YouTube gibi teknoloji devleri, genç kullanıcıların psikolojik sağlığını tehdit eden algoritmalar geliştirdiği iddiasıyla ABD'de tarihi bir dava kapsamında yargılanıyor. Los Angeles İl Yüksek Mahkemesi'nde başlamış olan bu dava, sosyal medya platformlarının kasıtlı olarak kullanıcı bağımlılığını artırmak amacıyla tasarlandığına dair iç belgelerle destekleniyor. Şirket içi e-postalar ve raporlar, özellikle 13-18 yaş arası kullanıcıların kullanım sürelerini uzatmak için 'dopamin tetikleyici' özelliklerin bilinçli olarak entegre edildiğini gösteriyor.

Gizli Belgeler: Bağımlılık Tasarımı

Dava kapsamında ortaya çıkan gizli yazışmalar, Meta'nın Instagram için geliştirilen bir algoritmanın, genç kullanıcıların 'sürekli kaydırma' davranışını teşvik etmek üzere tasarlandığını doğruluyor. Bir Meta çalışanının 2019'da yazdığı bir e-postada, 'kullanıcıların uygulamadan ayrılma isteğini en aza indirmek' hedefi açıkça belirtiliyor. TikTok'un iç raporlarında ise, 'çok kısa videoların sürekli tekrarlanması' sayesinde beynin ödül mekanizmasının aşırı uyarıldığı ifade ediliyor. Bu belgeler, teknoloji şirketlerinin yalnızca kullanıcı memnuniyetini değil, aynı zamanda ruh sağlığını da ticari bir varlık olarak değerlendirdiğini gösteriyor. 2023 yılında yapılan bir Stanford Üniversitesi araştırması, genç kullanıcıların saatte ortalama 4,7 saat sosyal medyada geçirdiğini ve bu sürenin %68’inin algoritmik içerik önerileriyle belirlendiğini ortaya koydu. Bu veriler, kullanıcıların "kendi seçimleri"yle zaman harcadığı iddiasını zayıflatıyor.

İlk Defa: 'Bağımlılık Yapmadık' Savunması

Bu dava, teknoloji devlerinin açıkça 'bağımlılık yaratmadığını' savunmasının ilk kez gerçekleştiği süreç. Meta CEO'su Mark Zuckerberg, duruşmalarda 'kullanıcıların kendi seçimleriyle zaman harcadığını' iddia ederken, TikTok'un yasal ekibi, algoritmaların 'eğlence amaçlı' olduğunu ve 'psikolojik manipülasyon' olmadığını savunuyor. Ancak uzmanlar, bu savunmaların bilimsel verilere aykırı olduğunu belirtiyor. Psikiyatristler, gençlerde anksiyete, depresyon ve uyku bozukluklarının artışında sosyal medya kullanımının kritik bir rol oynadığını, özellikle algoritmik içerik sunumunun bu durumları tetiklediğini vurguluyor. 2024 yılında yayınlanan JAMA Pediatrics dergisindeki bir meta-analiz, günlük 3 saatten fazla sosyal medya kullanan ergenlerde depresyon riskinin %35 arttığını gösterdi.

Davanın sonuçları, sadece bu üç şirketle sınırlı kalmayacak. ABD'de 40'tan fazla eyalet, benzer davaları hazırlıyor. Avrupa Birliği, Digital Services Act kapsamında benzer düzenlemeleri zaten uygulamaya koymuş durumda. Bu dava, dijital dünyada çocuk koruma, veri etiği ve teknolojik sorumluluk kavramlarının yeniden tanımlanması açısından dönüm noktası olabilir. Eğer mahkeme, şirketlerin kasıtlı davranışları kanıtlarsa, dünya çapında sosyal medya platformlarının iş modeli kökten değiştirilebilir.