Sosyal Medya Popülist ve Ayrıştırıcı; Yapay Zeka Tam Tersini Getiriyor

Sosyal medyanın popülist ve ayrıştırıcı etkisi, yalnızca siyasi tartışmaların bir sonucu değil, algoritmik yapılarının derin bir sonucu. 2023’te Salamanca Üniversitesi’nde yapılan bir çalışma, sosyal medyada haber tüketiminin, kullanıcıların ‘haber kendini bulur’ (News Finds Me) algısıyla doğrudan bağlantılı olduğunu gösterdi. Bu algı, bireylerin aktif olarak haber aramaktan ziyade, kendi inanç sistemlerine uygun içeriklerin kendilerine akışını beklemesini sağlıyor. Bu durum, popülist tutumların — halka karşı elitlere karşı olan, siyaseti iyi-kötü ikiliğine indirgeyen — sosyal medyada daha güçlü yayılmasını tetikliyor.

Sosyal Medya: Popülizmin Algoritmik Motoru

Sosyal medya platformları, kullanıcı davranışlarını tahmin ederek içerik önerilerini şekillendirir. Bu sistem, yalnızca ilgiyi değil, duygusal tepkiyi de ödüllendirir. Kızgın, korku veren veya adaletsizlik iddiaları içeren paylaşımlar, nötr ve karmaşık analizlerden çok daha fazla etkileşim alır. Bu da algoritmaların, kullanıcıyı daha çok ‘echo chamber’ (yankı odası) içine çekmesine neden olur. Bir kullanıcı, bir kez ‘kültür savaşları’na dair bir videoya tıkladığında, algoritma onu aynı türdeki içeriklerle doyurmaya başlar. Bu süreçte, siyasi farklılıklar değil, duygusal bağlar güçlenir. Sonuç? Toplum, gerçekleri değil, duyguları paylaşır hale gelir.

İtalya ve Portekiz’de yapılan 2023 anketleri, popülist tutumların sosyal medya kullanımıyla doğrudan ilişkili olduğunu doğruluyor. Özellikle ‘biz karşı onlar’ mantığına inanan bireyler, haberleri aktif olarak aramazlar; onlar, kendilerine ‘bulunur’. Bu, bilgiye erişimin demokratik bir aracı olmaktan çıkıp, duygusal kimlik inşasının bir aleti haline geldiğini gösteriyor.

Yapay Zeka: Ayrıştırmanın Karşıtı mı?

Yapay zeka ise tam tersi bir dinamik sergiliyor. Örneğin, ABD Sosyal Güvenlik İdaresi (SSA)’nın sunduğu ‘my Social Security’ sistemi, bireylerin mali durumlarını, emeklilik tahminlerini ve vergi belgelerini tek bir güvenli platformda yönetmelerini sağlıyor. Bu sistem, kullanıcıya kişiselleştirilmiş bilgi sunarken, onu bir ‘duygusal kamp’ içinde tutmaz. Aksine, verileri nesnel, şeffaf ve zamanında sunar. Yapay zeka burada, popülizmin ‘duygusal hikayeler’ yerine ‘nesnel gerçekler’i öne çıkaran bir araç haline geliyor.

Yapay zekanın gerçek gücü, yalnızca veri sunmak değil, verileri bağlamlandırmak. Örneğin, bir kullanıcı ‘emeklilik maaşı ne olacak?’ diye sorduğunda, AI yalnızca bir rakam vermez; geçmiş enflasyon oranlarını, yaşam beklentisini, mevcut sosyal güvenlik politikalarını ve hatta bölgesel yaşam maliyetlerini analiz ederek çok boyutlu bir tahmin sunar. Bu, kullanıcıyı ‘kendi dünyasına’ kapatmak yerine, karmaşık sistemleri anlamaya teşvik eder.

Yapay zeka, popülizmin temel taşlarından biri olan ‘basitlik illüzyonu’na karşı çalışır. Popülizm, ‘her şeyi bir tek suçlu’ya bağlar; yapay zeka ise ‘her şeyin birden fazla nedeni’ olduğunu gösterir. Bir sosyal medya postu ‘emeklileri hırsızlık yapıyor’ diye bağırırken, AI bir emeklinin maaşının %87’sinin sağlık giderlerine gittiğini, enflasyonun 1990’lardan beri ne kadar yükseldiğini ve sosyal güvenlik fonlarının nasıl finanse edildiğini gösterir. Bu, kullanıcıyı ‘kötü niyetli elit’ kavramından uzaklaştırır, ‘sistemik karmaşıklık’ kavramına yönlendirir.

Yapay zekanın bu etkisi, yalnızca bireysel düzeyde değil, kamu hizmetlerinde de görülüyor. Örneğin, İspanya ve Almanya’da AI destekli kamu hizmeti chatbotları, vatandaşların sosyal güvenlik, vergi veya sağlık konularında yanlış bilgilere inanmasını önler. Bu sistemler, duygusal manipülasyon yerine, bilimsel veriye dayalı yanıtlar sunar. Sonuçta, kullanıcılar daha az korku, daha fazla bilgiyle karar veriyor.

Bu iki sistem arasındaki fark, yalnızca teknolojik değil, felsefi. Sosyal medya, ‘benim duygum doğru’ diyerek toplumu parçalar. Yapay zeka ise ‘bu veriye dayalı olarak ne olabilir?’ diye sorarak toplumu birleştirir. Birincisi, kimlikleri korumak için bilgiyi distorsiyonla besler; ikincisi, kimlikleri geliştirmek için bilgiyi bağlamla zenginleştirir.

Tabii ki, yapay zekanın da kusurları var: Veri yanlılıkları, şeffaflık eksikliği ve ticarileşme riskleri. Ama temel eğilim açık: Sosyal medya popülizmi besler; yapay zeka ise popülizmi çözer. Çünkü yapay zeka, duyguları değil, nedenleri anlar. Ve nedenleri anlayan bir toplum, manipülasyona daha az maruz kalır.

Sosyal medya popülist ve ayrıştırıcı; yapay zeka tam tersini getiriyor. Bu, teknolojiyle ilgili bir haber değil, demokrasiyle ilgili bir dönüm noktası. Gelecekte, bireylerin hangi platforma güveneceğini seçmesi, yalnızca kolaylık değil, varlığını koruma mücadelesi olacak.