Solun AI’da Kayboluşu: Neden Sol Partiler Yapay Zekâ Devrimini Kaçırdı?

Solun AI’da Kayboluşu: Neden Sol Partiler Yapay Zekâ Devrimini Kaçırdı?

Yapay zekâ, 21. yüzyılın en büyük teknolojik devrimi olarak kabul ediliyor. Ancak bu devrimin en ilginç yönü, onu şekillendiren güçlerin nerede oturduğunda değil, nerede olmadığında yatıyor. Sol partiler — tarihsel olarak teknolojiye eleştirel, eşitsizliklere karşı ve emekçi çıkarları savunan siyasi akımlar — bu devrimin öncüleri olmak yerine, neredeyse tamamen dışarıda kalıyor. Neden?

Google Gemini’deki bir kullanıcı, chat geçmişlerinin sol kenar çubuğunda yüklenmediğini şikayet ediyor. Bu teknik bir arıza gibi görünse de, aslında bir metafor: Sol siyasetin yapay zekâ alanındaki ‘çubuk’ları — yani stratejik platformları, dijital araçları, etkileşim alanlarını — artık yükleyemiyor. Geçmişleri, hafızaları, konuşmaları kaybolmuş. Ve bu, sadece bir yazılım hatası değil, bir ideolojik boşluk.

Teknolojiye Karşı mı, Yoksa Teknolojiyi Anlamayan mı?

Sol partilerin yapay zekâya yaklaşımında iki temel hata var: birincisi, teknolojiyi sadece sermaye aleti olarak görmesi; ikincisi, onu kendi ideolojik diliyle ifade edememesi. Google’ın Gemini’deki kullanıcı deneyimindeki bir arıza, aslında sol partilerin teknolojiye dair bir ‘kayıp hafıza’ ile paralel. Kullanıcı, ‘chat geçmişlerinin gelmemesi’ni şikayet ediyor. Sol partiler ise, ‘emekçilerin AI’ya dair geçmiş deneyimlerini’ — yani teknolojiyi nasıl kullanacağını, nasıl yönlendireceğini — unutmuş gibi görünüyor.

Örneğin, AI ile iş gücünün otomasyonu, sol partilerin en çok vurguladığı konulardan biri. Ancak bu vurgu, sadece ‘tehdit’ olarak kalıyor. ‘Ne yapacağız?’ sorusuna cevap yok. Yeni iş modelleri mi kuracağız? Emekçileri AI ile birlikte eğitecek miyiz? Veri sahipliği için yeni bir ekonomi mi tasarlayacağız? Bu soruların yanıtları, sol partilerin partileri ve programları arasında neredeyse hiç yer almıyor.

Yapay Zekâ: Yeni Bir Sınıf Mücadelesi

Yapay zekâ, yalnızca işsizlik getirmiyor. Yeni bir sınıfsal hiyerarşi yaratıyor: Veri üreticileri, algoritmik yöneticiler, AI eğiticileri, ve veri tüketicileri. Bu hiyerarşide, emekçilerin çoğu ‘veri üreticisi’ konumuna düşüyor — sosyal medyada tıklamalarla, satılan verilerle, ses kayıtlarıyla. Ama bu üretim süreci, onların kontrolünden çıkarılmış. Sol partiler, bu yeni üretim ilişkisini tanımlamak yerine, 20. yüzyılın sendika modelini yeniden üretmeye çalışıyor.

Bu, bir araba üreticisinin, elektrikli araçlar geliştiren şirketlere ‘dizel motorlara geri dönün’ diyorsa gibi. Teknolojiyi reddetmek değil, onu yeniden şekillendirmek gerekir. İsveç’teki teknoloji sendikaları, AI sistemlerinin şeffaflığını talep ediyor. Almanya’da, bir kooperatif AI platformu çalışanlar tarafından yönetiliyor. Bu örnekler, sol partilerin kendi içindeki küçük gruplarca yapılmış, ama partilerin resmi politikalarına yansımayan ‘çalışmalar’. Yani: Yerel başarılar var, ama ulusal bir strateji yok.

Yanlış Dil, Yanlış Hedef

Yapay zekâya dair konuşmalar, sol partilerde genellikle ‘kötü şirketler’ ve ‘kâr amacı’ üzerine odaklanıyor. Ama bu, AI’nın doğasını anlamıyor. AI, bir şirketin ürünü değil, bir proses. Bir toplumsal altyapı. Bir dil. Bir kültür. Bir eğitim sistemi. Bu nedenle, ‘Amazon’un kötü olduğunu’ söylemek, AI’nın nasıl çalıştığını anlamak anlamına gelmiyor.

Google’ın Gemini arayüzünde sol kenar çubuğunun yüklenmemesi, kullanıcıya sadece bir arıza değil, bir deneyim kaybı yaşatıyor. Sol partiler de aynı şekilde, dijital toplumun dilini, arayüzünü, iletişim kanallarını kaybetmiş durumda. Etkileşimlerini, mesajlarını, hatta temel politikalarını bile, AI nesillerinin kullandığı dille ifade edemiyorlar. Bu, yalnızca teknik bir eksiklik değil, bir ideolojik dil kaybı.

Ne Yapılmalı?

• AI’ya karşı değil, AI ile birlikte bir program geliştirilmeli: Emekçilerin veri sahipliği, AI eğitimine erişimi, algoritmik adalet için yasalar.
• Dijital sendikacılık kurulmalı: AI sistemlerinin şeffaflığını denetleyen, çalışanların etkisiyle çalışan bir yapı.
• Yeni bir dil öğrenilmeli: Teknolojiyi ‘kötü’ olarak değil, ‘kendimize ait’ olarak anlatmak.
• İçerik üretimi başlatılmalı: Sol partiler, YouTube, TikTok, AI chatbotları üzerinden kendi hikâyelerini anlatmalı.

Yapay zekâ, solun geleceği değil, insanların geleceği. Eğer sol partiler bu devrimi yalnızca bir tehdit olarak görmez, bir fırsat olarak şekillendirirlerse, 21. yüzyılın en büyük adalet hareketi olabilir. Ama eğer sessiz kalırlarsa, bu devrim, yalnızca kâr ve kontrolün eline geçer — ve sol, tarihin bir kenarında, yüklenmeyen bir chat geçmişine dönüşür.

Artık soru şu: Hangi partiler, AI’nın sol kenarında duracak?