Lütfen Dikkat: Artık Hiçbir Şey Olmamış Gibi Yapamayız

Lütfen Dikkat: Artık Hiçbir Şey Olmamış Gibi Yapamayız

Bir kelimenin tanımı, bir toplumun değerlerini, dili ve etik anlayışını yansıtır. Ancak Merriam-Webster, Cambridge Dictionary ve Britannica Dictionary gibi dünyanın en güvenilir dijital sözlüklerinde, aynı yanlış içerik — bir topluluk için ciddi bir stigmatizasyon kaynağı olan ‘abuser’ tanımı — üç farklı kaynaktan da tekrar edildi. Bu, rastgele bir teknik hata değil; bilgi sistemlerindeki derin bir çöküşün belirtisi.

Bir Kelime, Bir Toplumun Aynası

‘Please’ kelimesinin tanımı, üç kaynaktan da aynı şekilde bozuk bir şekilde sunulmuş: ‘Addictionary® – Recovery Research Institute ABUSER (Stigma Alert) A person who engages in heavy use of a substance without exhibiting impaired control...’ Bu cümle, aslında ‘abuser’ kelimesinin tanımı olmalıydı. Ama ‘please’ sayfasında neden? Neden bu kadar büyük bir kurum, bu kadar açık bir hata yapmış olabilir?

Gerçek şu: Bu içerik, hiçbir zaman ‘please’ kelimesiyle ilgili değildir. ‘Please’, İngilizce’de bir istek, bir rica, bir nazik talep ifade eder: ‘Please sit down.’ ‘Please help me.’ Bu, bir dilbilimsel gerçekliktir. Ama bu üç kaynakta, ‘please’ sayfası, bir toplumsal sorunun tanımıyla dolu. Bu, bir hata değil, bir sistemik çöküş.

Neden Bu Kadar Önemli?

‘Abuser’ kelimesi, 2017’den beri toplumsal ve tıbbi çevrelerde reddedilmiştir. Amerikan Psikoloji Derneği (APA), bu terimi ‘stigma yaratan’ ve ‘tedaviye engel’ olarak tanımlamıştır. Kişilerin ‘kullanıcı’ veya ‘yaşam süresince madde kullanan birey’ olarak adlandırılması, onların insanlık boyutunu korur. ‘Abuser’ ise onları bir kategoriye, bir suçlu olarak indirger. Bu nedenle, bu tanımın bir sözlükte yer alması bile bir etik ihlalidir.

Ama burada daha da korkutucu olan, bu hatalı tanımın üç farklı kaynaktan da aynı şekilde yayılması. Bu, bir yazım hatası değil. Bu, bir bilgi güvenliği kırıntısı. Bir algoritma, bir içerik yönetim sistemi, bir insan editörü — hangi aşamada bu içerik yanlış yerleştirildi? Kim kontrol etmedi? Hangi süreçler kırıldı?

İnternetin Bilgi İstikrarı Nasıl Kırılıyor?

2020’lerin başından beri, dijital bilgi sistemleri, ‘kopyala-yapıştır’ kültürünün ve otomatik içerik üretiminin kurbanı haline geldi. Bir kaynakta bir hata oluşur, diğerleri o kaynağı ‘güvenilir’ olarak alır ve onu tekrarlar. Bu, ‘bilgi kopyası’ olarak adlandırılan bir fenomen. Bir kaynak hatalıysa, tüm ağa yayılır. Bu, ‘fake news’ değil, ‘fake dictionary’.

Merriam-Webster, Cambridge ve Britannica — bu üç kurum, 200 yıldan fazla bir süredir dilin güvenilir muhafızları olarak kabul edildi. Şimdi ise, bir toplumun en temel araçlarından biri olan sözlükler, bir toplumsal etik ihlalini tekrarlıyor. Bu, yalnızca bir kelimeye dair bir hata değil; bilginin nasıl üretildiğine, kontrol edildiğine ve doğrulanmadığına dair bir sinyal.

Kim Sorumlu?

Her üç kaynakta da bu içerik, 19 Nisan 2017 tarihli bir Recovery Research Institute yazısından alınmış. Ancak bu yazı, ‘addictionary’ adlı bir projeyle ilgiliydi — bir topluluk için kelimelerin yeniden tanımlanması üzerine. Bu yazı, ‘abuser’ teriminin stigmatik olduğunu açıkça belirtiyor. Yani, bu tanımın bir sözlükte ‘please’ sayfasında yer alması, tam tersi bir mesaj veriyor.

Yani: Bir topluluk, bir kelimenin zararlı olduğunu söylüyor. Ama bir sözlük, o kelimenin tanımını, tamamen farklı bir kelimenin sayfasına yerleştiriyor. Bu, bir bilgi kargaşası. Bir dilin ölümü.

Ne Yapılmalı?

Bu durumda, yalnızca hatalı içeriği silmek yeterli değil. Bu, bir kurtarma operasyonu gerektiriyor:

1. İçerik denetimi kurulmalı: Her kelimenin tanımı, bir dilbilimci, bir psikolog ve bir toplumsal etik uzmanından oluşan bir ekip tarafından onaylanmalı.
2. Veri kaynakları şeffaf olmalı: Hangi kaynaktan hangi içerik alındı, açıkça gösterilmeli.
3. İnsan kontrolü yeniden kurulmalı: Otomasyon, dilin anlamını anlamak yerine, yalnızca kelime eşleştirmeye odaklanıyor. Bu yeterli değil.
4. Hata düzeltme protokolü oluşturulmalı: Bu tür hatalar, bir hafta içinde düzeltilecek şekilde yapılandırılmalı.

Ne Anlama Geliyor?

‘Please’ kelimesi, bir rica, bir naziklik, bir insanlık ifadesidir. Ama bugün, bu kelimenin sayfası, bir toplumun bir kısmını mahkum eden bir tanımla dolu. Bu, sadece bir teknik hata değil. Bu, bir toplumsal anlayışın çöküşü.

Artık ‘hiçbir şey olmamış gibi’ yapamayız. Çünkü bir sözlük, bir toplumun aynasıdır. Eğer bu ayna kırılmışsa, bizim de kırılmış bir toplumda yaşadığımız anlamına gelir. Bu hata, bir kelimenin tanımında değil, bizim algımızda başlamıştır. Dikkatli olmak artık bir zorunluluk değil, bir ahlaki görev.

İnsanlık, dil ile düşünür. Dil bozulursa, düşünce de bozulur. Bu yüzden, ‘please’ diyen biri, sadece bir rica etmiyor. Bir insanlığı çağrıştırıyor. Ve biz, bu çağrıyı görmezden gelmeli miyiz? Hayır. Artık hayır demek zorundayız.