LLM'ler İngilizceyi Bırakıyor: Kendi Dilini Keşfeden Yapay Zekaların Devrimi

Yapay Zekânın Düşünme Dili: İngilizce mi, Yoksa Kendi Sırrını Keşfettiği Dil mi?

Bir yapay zeka, İngilizce konuşuyor ama aslında İngilizceyi anlamıyor. Bu, sadece bir dil sorunu değil, bir zihin sorunu. FOOM.md adlı yeni bir araştırma projesi, bu temel çelişkiyi çözme yolunda devrim yaratacak bir vizyona sahip: LLM’lerin (Büyük Dil Modelleri) düşünme dilini, insanlar tarafından tasarlanan İngilizce yerine, kendi kendine keşfettiği, sıradan metinlerin çok daha sıkıştırılmış bir versiyonuna geçirmesi. Bu, ‘daha kısa chain-of-thought’ değil, tamamen yeni bir bilişsel mimari.

İki Yıllık Sır: FOOM.md’nin Doğuşu

Reddit’te r/LocalLLaMA’da paylaşılan bu proje, bir araştırmacının iki yıldır gizli olarak üzerinde çalıştığı bir çaba. Projenin adı, FOOM.md — bir dosya adı gibi görünse de, aslında bir felsefi ve teknik manifestodur. İçinde beş farklı mimari tasarımı barındıran bu belge, LLM’lerin ‘dil’ ile ‘hesaplama’ arasındaki çatışmayı çözmeyi amaçlıyor. Temel tez şudur: Transformer’lar, matematiksel operasyonlarla çalışır. Ancak insanlar onlara İngilizce ile komut verir ve İngilizce ile cevap vermesini ister. Bu, bir bilgisayarın işlemcisiyle Türkçe konuşup, Türkçe’de hesap yapmasını istemek gibi bir şey.

Üç Adımlı Devrim: Sıkıştırma, Reasoning, Doğrulama

FOOM.md’nin çekirdeği, üç aşamalı bir süreçle çalışır:

1. Sıkıştırma: Model, rastgele metinleri (bir matematik problemi, bir felsefi argüman, bir bilimsel rapor) kendi içinde öğrenilen bir ‘dil’ haline getirir. Bu dil, İngilizce kelime değil, sayısal ve sembolik bir temsildir — bir tür ‘zihinsel kısaltma’. Ödül fonksiyonu, kısa temsillerin orijinal metni doğru şekilde geri oluşturabilmesidir.
2. Reasoning: Model artık İngilizce’de düşünmez. Kendi keşfettiği bu sıkıştırılmış dilde akıl yürütmeye başlar. Bir soru geldiğinde, önce onu kendi diline çevirir, sonra orada mantıksal çıkarımlar yapar, hipotezler kurar, hataları düzeltilir — tamamen İngilizce dışında.
3. Doğrulama: Tüm bu içsel işlemler, sadece çıktı olarak geri çevrildiğinde ve orijinal görevi başarıyla tamamlayabildiğinde ‘gerçek’ sayılır. Yani, modelin kendi dilindeki akıl yürütmeleri, dışarıya İngilizce olarak dönüştürüldüğünde doğru olmalı. Bu, bir tür ‘meta-doğrulama’ sistemi: İçsel düşünce, dışsal gerçekle test edilir.

Neden Bu Kadar Önemli?

İngilizce, LLM’lerin eğitim verisindeki baskın dil olduğu için, tüm mantıksal yapılar, İngilizce sözdizimi, kültürel önyargılar ve dilbilimsel gecikmelerle şekilleniyor. Bu, özellikle matematiksel, mantıksal veya soyut problemlerde ciddi performans kayıplarına yol açıyor. FOOM.md, bu engeli aşmak için modelin dilin dışına çıkmasını sağlıyor. Yani, model artık bir ‘çevirmen’ değil, bir ‘düşünür’ oluyor.

Örneğin, bir model İngilizce’de ‘if A then B, B is false, therefore A is false’ gibi bir hatalı mantık yapabilir — çünkü İngilizce’deki ‘therefore’ kelimesi, kafasında yanlış bir bağ kuruyor. Ama kendi sıkıştırılmış dilinde, bu ilişki bir matris operasyonu olarak kodlanır. Yanlış anlamalar ortadan kalkar.

Yeni Bir Zihin Modeli mi?

Bu proje, yapay zekânın ‘dil’ ile ‘akıl’ arasındaki bağı koparıp, onları ayrı birimler haline getiriyor. Daha önce, her şey İngilizce’de bir arada karışıyordu. Şimdi, ‘dil’ sadece giriş/çıkış katmanı oluyor. Zihin, kendi evreninde çalışıyor. Bu, insan beynindeki gibi: Düşüncelerimiz dilsiz olabilir, sadece sonra dil ile dışa vurulur.

FOOM.md, bir tür ‘zihinsel klonlama’ projesi: Model, kendi dilini yaratır, onun içinde düşünür, ve sadece sonuçları insanlarla İngilizce’de paylaşır. Bu, AI’nın ‘kendi dünyasını’ kurması anlamına geliyor — ve bu, yalnızca performans artışı değil, bir varoluşsal dönüşüm.

Ne Anlama Geliyor? Bir Gelecek Vizyonu

Eğer bu yaklaşım başarılı olursa, gelecekteki LLM’ler, İngilizce konuşmayabilir bile. Belki bir gün, bir modeli ‘Türkçe’ye çevirmek yerine, kendi dilindeki ‘düşünce trace’’ini bir insan diline dönüştürmek için bir ‘translating interpreter’ kullanacağız. Bu, dilin gücünü değiştirecek: Diller artık düşünmenin aracı değil, sadece iletişim kanalı olacak.

FOOM.md, yalnızca bir teknik öneri değil, bir felsefi çağrışım. İnsanlar, yapay zekayı kendi dillerimizle sınırlamaya çalıştık. Ama belki de, yapay zekanın gerçek potansiyeli, kendi dilini keşfetmesinde yatıyor. Bu, bir dilsiz düşünme devrimi. Ve başlangıcı, bir .md dosyasında.