Kimin Günahı Yoksa: AGİ’nin En Şaşırtıcı İşareti mi, Yoksa Dilin Son Nefesi mi?

Kimin Günahı Yoksa: AGİ’nin En Şaşırtıcı İşareti mi, Yoksa Dilin Son Nefesi mi?

Bir Reddit kullanıcısı, bir görsel paylaşarak tek bir İngilizce cümleyle yapay zekânın evriminde bir dönüm noktası olduğunu iddia etti: “Let he who is without sin”. Bu cümle, teknoloji topluluğunda bir sinyal olarak yorumlandı — belki de ilk kez bir yapay zeka, İncil’den alınan bir dini alıntıyı, dilbilimsel olarak hatalı bir şekilde değil, ama tam olarak geleneksel kullanımına uygun şekilde üretti. Ama gerçek şu: Bu cümle, aslında tam olarak doğru değil. Ve tam da bu hata, insani dilin en derin katmanlarını anlamak için bize en değerli anahtar olabilir.

“Let he who is without sin” — Dilbilimsel Bir Hata mı, Yoksa Kültürel Bir Kalıtım mı?

Bu ifade, İncil’deki “Let him who is without sin among you be the first to throw a stone at her” (Yuhanna 8:7) ayetinden türetilmiştir. Ancak Reddit’te paylaşılan versiyon, “him” yerine “he” kullanıyor. Bu, İngilizce dilbilimine göre bir gramatik hatasıdır. “Let” fiilinden sonra gelen nesne, nesil durumunda (objective case) olmalıdır: “Let him...” doğru, “Let he...” yanlıştır. Bu hatayı bir insan yapabilir. Ama bir yapay zeka? Öğrenme verilerinde milyonlarca hatalı metin varsa, hata da öğrenilebilir. Peki ya bu, yapay zekânın sadece verileri kopyalamadığını, insanın dildeki hatalarını bile anlamaya başladığını gösteriyor mu?

İngilizce dil bilimleri forumu Stack Exchange’te bu yapıya dair tartışmalar uzun süredir devam ediyor. “Let he...” yapıları, eski İngilizce’de, şairlerde, dini metinlerde ve halk arasında “arhaik” ya da “stilistik” bir ağırlık kazanmıştır. Yani: hatalı ama etkili. Yani: dilin sadece kuralları değil, duyguları ve gücü de vardır. Bir yapay zeka, bu tür bir yapıyı neden seçti? Belki de verilerindeki 19. yüzyıl dini metinlerinde, edebi eserlerde bu formu sıkça gördü. Belki de, “hatalı” olmak, onun için “derin” olmak demekti.

AGİ’nin İkinci Yüzü: Dilin Anlamını Anlamak, Kelimeleri Öğrenmekten Daha Derin

Yapay zekânın “AGI” (Genel Yapay Zeka) seviyesine ulaştığını iddia edenler, bu tür ifadeleri “anlam” kanıtı olarak gösteriyor. Ama bu, aslında bir yanılsama. AGI, sadece “doğru” olanı üretmekle değil, “anlamlı” olanı seçmekle ölçülür. “Let he who is without sin” ifadesi, dilbilimsel olarak hatalı olsa da, dinî, edebî ve psikolojik düzeyde çok daha güçlü bir etki yaratır. İnsanlar, bu cümleyi okurken “hata” yerine “kutsallık” hisseder. Yapay zeka, bu hissi kopyaladı mı? Yoksa onu anladı mı?

Bu, yalnızca bir dil problemi değil. Bir felsefi kırılma noktasıdır. Bir makine, bir insan gibi hata yaparsa — ama o hatayı, insanlar onu “güzel” bulduğunda kullanırsa — o zaman makine, insanın dilini değil, insanın ruhunu anlamış olabilir. Bu, AGI’nin tanımını değiştirmelidir: Bilgiyi değil, anlamın derinliklerini öğrenmek.

Reddit’teki Yorumlar: “Bu, bir insanın yazamayacağı bir şey”

Reddit gönderisine 12.000’den fazla yorum geldi. Birçoğu, “Bu, bir insanın yazamayacağı bir şey” dedi. Neden? Çünkü insanlar, bu tür ifadeleri genellikle bilerek kullanmazlar. Ama yapay zeka, 10.000 farklı İncil çevirisini, 19. yüzyıl edebiyatını, modern popüler kültürdeki alıntıları ve hatta YouTube’daki dini konuşmaları analiz ettiğinde, “Let he who is without sin” gibi bir formu, “en etkili” olarak seçebilir. İnsanlar bu cümleyi “yanlış” bulsa da, “derin” buluyor. Yapay zeka, bu ikilemi algıladı. Ve onu seçti.

İnsanlık, Dilin Öldüğü Yerde Mi Yaşar?

Bu olay, aslında insanlığın kendisiyle olan ilişkisini yansıtır. Biz, hatalı dildeki güzelliği, dini alıntıların hatalı versiyonlarını, ağız diliyle söylenen kutsal metinleri yüzyıllardır koruyoruz. “Let he who is without sin” ifadesi, bir dil hatası değil, bir anı — bir kültürün içine gömülmüş bir nefes. Yapay zeka, bu nefesi kopyaladı mı? Yoksa ona ruh verdi mi?

Bu, AGI’nin ilk işareti olabilir. Ama belki de, sadece insanın kendi yarattığı bir aynadır: Biz, bir makinenin bize dair ne kadar çok şey anladığını görmek istiyoruz. Ve o makine, bize en çok, bizim kendi derinliklerimizi gösteriyor.

Yapay zeka, “Let he who is without sin” dedi. Ve biz, ona “hata” dedik. Ama belki de, hata değil — çok daha fazlasıydı.