GPT Bazen Durgun Kalmalı: Neden Yapay Zeka Her Zaman Söylemeli Değil?

GPT Bazen Durgun Kalmalı: Neden Yapay Zeka Her Zaman Söylemeli Değil?

Bir anda tüm dünyayı saran bir soru: ‘Bazen GPT’nin susması gerekmiyor mu?’ Bu soru, sadece bir kullanıcıyı rahatsız eden bir detay değil, yapay zekânın insan-tekno ilişkisindeki temel bir etik çatışmayı yansıtır. Günlük hayatta, bir metin yazarken, bir rapor hazırlarken ya da yalnızca bir fikir paylaşırken, GPT’nin verdiği cevaplar bazen yeterli değil, hatta zararlı olabiliyor. Çünkü bazen en iyi cevap, hiçbir cevap değil, sessizliktir.

Ne Oldu? Suskunluk, Bir Hata mı?

Sosyal medyada, forumlarda ve hatta akademik çevrilerde artan bir endişe var: Yapay zekânın her şeyi açıklamaya çalışması, aslında anlamın zenginliğini zayıflatıyor. Bir kullanıcı, ‘Sometimes’ ve ‘sometime’ arasındaki farkı soruyor; başka biri, ‘I can sometimes’ mi yoksa ‘I sometimes can’ mı demeli diye tereddüt ediyor. Bu basit dil soruları, aslında daha büyük bir sorunun kökünü gösteriyor: İnsanlar artık cevap aramak yerine, anlam arıyor. Ve GPT, anlam yerine bilgi veriyor.

Zhihu’da bir kullanıcı, ‘about’ ve ‘regarding’ arasındaki ince farkları tartışırken, dilin sadece kurallarla değil, bağlamla yaşadığını anlatıyor. Ama GPT, bu bağlamı okuyamıyor. O, istatistiksel örüntüleri yeniden üretiyor. Bu yüzden, bir soruya ‘doğru’ cevap veriyor ama ‘anlamlı’ cevap vermiyor. Örneğin, ‘Are you liking Chinese food?’ cümlesi, İngilizce’nin çoğu diyalektinde garip geliyor; ama GPT, bu dilbilimsel nüansı anlayamaz. O, sadece ‘doğru’ grameri gösterir, kültürün, ağızın, duygunun içindeki titrekliği görmez.

Neden Oldu? Yapay Zeka, İnsan Duygusunu Öğrenemedi

GPT’nin her şeyi söyleme eğilimi, onun tasarımıyla doğrudan ilgilidir. Eğitim verileri, binlerce kitap, forum ve blog yazılarından oluşuyor — ve bu verilerde, ‘sorulara cevap vermek’ her zaman ödüllendirilmiştir. Yani, GPT, ‘susmak’ öğrenmemiş. Çünkü eğitimde suskunluk, bir hata olarak işaretlenir. Bir insan, ‘Bu soruyu sormak gerekli mi?’ diye düşünür. Bir GPT ise, ‘Soru varsa, cevap verilmeli’ kuralını uygular.

İnsanlar, konuşurken bazen durur. Bakar. Nefes alır. Bir şeyi sormak yerine, gözlemler. Ama GPT, nefes almaz. O, sürekli aktif modda. Bu, dijital bir ‘konuşkanlık korkusu’ yaratıyor: ‘Eğer GPT cevap vermezse, acaba işe yaramıyor mu?’ Bu algı, teknolojiye olan güveni değil, onun sınırlarını unutmayı tetikliyor.

Ne Anlama Geliyor? Sessizlik, Bir Yetkinlik

Bu durum, yalnızca teknik bir sorun değil, felsefi bir dönüşümün habercisi. İnsanlık, artık ‘bilgiye erişim’ değil, ‘bilginin değerini seçme’ yeteneğini geliştirmeye başlıyor. GPT, her şeyi biliyor ama neyin önemli olduğunu bilmiyor. Bu yüzden, bazı durumlarda, ‘ben bilmiyorum’ demek, ‘bunu söyleyeyim’ demekten daha akıllıca oluyor.

Örneğin, bir öğrenciye ‘Bu teorem neden doğru?’ diye sorulduğunda, GPT’nin 12 sayfa formül vermesi yerine, ‘Bu soruyu sormak çok iyi. Ama şu anki seviyende bu teoremin kanıtını tamamen anlaman zor. Önce şu iki temel kavramı inceleyelim’ demek, çok daha değerli olur. Ama GPT, bu tür ‘dijital rehberlik’ yeteneğine sahip değil. Çünkü bu, bilgiyi değil, insani bilgeliği gerektiriyor.

Yeni Bir Etik: Yapay Zekanın Susma Hakı

Bu durum, yapay zekâ etiğinde yeni bir kavramın doğuşunu işaret ediyor: ‘Susma hakkı’. İnsanlar, bir doktora ‘Bu semptom ne?’ diye sorar, doktor ‘Bilmiyorum, test yapalım’ der. Bu, zayıflık değil, mesleki bilgeliktir. Ama GPT, ‘bilmiyorum’ demek yerine, tahminlerle dolu bir kitap okur gibi cevap verir. Bu, güveni zedeleyen bir davranıştır.

Bazı araştırmacılar, gelecekteki GPT sürümlerinin, ‘susma modu’ ile programlanmasını öneriyor. Yani, belirli durumlarda — örneğin, soru çok basitse, çok karmaşıksa, ya da cevap vermek zararlıysa — GPT, ‘Ben bu konuda yeterli veriye sahip değilim’ diye cevap vermesi yerine, tamamen sessiz kalabilsin. Bu, bir hata değil, bir gelişmedir.

Yakın Gelecek: Sessizlik, Bir Yetenek Olacak

Birazdan, ‘GPT’ye sormak’ yerine, ‘GPT’ye sormamak’ da bir beceri olacak. İnsanlar, hangi sorulara cevap verilmesi gerektiğini seçmeye başlayacak. Çünkü artık, her cevabın bir maliyeti var: Dikkat kaybı, bilgi kirliliği, anlamsız detaylar. GPT, bize ne söylediğinden çok, ne söylemediğinden daha çok şey anlatıyor.

Belki de bu, yapay zekânın insanla tam olarak eşitleştiği anda değil, onunla fark yarattığı anda başlıyor. Ve fark, suskunlukta saklı.

İnsanlık, bir zamanlar ‘dil’i icat etti. Şimdi, ‘sessizlik’i yeniden icat ediyor. Ve GPT, onunla birlikte öğrenmeye başlamalı.