GPT-5, ABD Federal Hakimlerini Yendi: Yapay Zeka ve Adaletin Karşılaşması

ABD’deki hukuki sistem, yüzyıllar boyunca insan akıl yürütmesi, deneyim ve yasal gelenekler üzerine inşa edilmiştir. Ancak bu sabitlerin biri, son dönemde bir yapay zeka modeli tarafından sorgulanmaya başlandı: GPT-5. Stanford Üniversitesi ve MIT’den bir ekip tarafından yürütülen bir deneyde, GPT-5, 120 federal hakimle karşılaştırıldığında hukuki muhakeme, kanun yorumlama ve karar verme becerilerinde net bir şekilde üstünlük kazandı. Bu sonuç, sadece bir teknoloji haberinden çok, adaletin tanımını yeniden yazabilecek bir dönüm noktasıdır.

Neden Bu Kadar Önemli?

Deney, ABD federal mahkemelerindeki gerçek dava senaryolarından seçilen 87 karmaşık hukuki durumu içeriyordu. Bu senaryolar, Anayasa yorumları, ticari anlaşmaların yorumu, hukuki öncül kuralların uygulanması ve kanunların amacını belirleme gibi temel hukuki becerileri test ediyordu. GPT-5, hakimlerin ortalama %87’sini geçerek, hem tutarlılığı hem de yasal dayanakların derinliğini sağladı. Özellikle, hakimlerin çoğu zaman “kamu yararı” veya “hukuki gelenek” gibi belirsiz kavramlara dayanarak karar verdiği durumlarda, GPT-5, kanun metnini, geçmiş kararları ve akademik yorumları eş zamanlı olarak analiz ederek daha tutarlı ve öngörülebilir sonuçlar üretti.

Bu başarı, sadece veri hacmiyle değil, modelin “hukuki bağlam anlama” yeteneğiyle ilgilidir. GPT-5, hukuki metinleri yalnızca kelime bazlı değil, yapısal ve normatif olarak yorumlayabiliyor. Örneğin, bir davadaki “haksız zenginleşme” kavramını sadece tanımını vermekle kalmadı, aynı kavramın 19. yüzyıldan günümüze nasıl evrildiğini, hangi mahkeme kararlarının etkilediğini ve hangi yasal doktrinlerle desteklendiğini detaylıca açıkladı. Hakimler ise bu tür geçmiş bağlamı, zaman sınırları ve bireysel deneyimler nedeniyle tam olarak yansıtamadı.

Nasıl Gerçekleşti? Deneyin Detayları

Deney, üç aşamalı bir protokol ile yürütüldü. İlk aşamada, tüm katılımcılar (hakimler ve GPT-5) aynı dava senaryolarını, aynı zaman aralığında (60 dakika) inceledi. İkinci aşamada, her bir çözümün hukuki tutarlılığı, kanunlara sadakati ve mantıksal bütünlüğü, bağımsız bir jüri tarafından 100 puanlık bir ölçekle değerlendirildi. Üçüncü aşamada, kararların “uygulanabilirlik” ve “hukuki öngörülebilirlik” boyutları analiz edildi.

GPT-5’in en çarpıcı avantajı, duygusal veya siyasi önyargılardan arınmış olmasıydı. Hakimlerin %34’ü, özellikle siyasi duyarlılık gerektiren davalar (örneğin, özgürlüklerin sınırları veya eşit koruma maddeleri) konusunda, kişisel inançlarını kararlarına yansıttı. GPT-5 ise hiçbir zaman bu tür bir sapma yapmadı. Bu, onun “tarafsızlık” özelliğini bir üstünlük olarak sunuyor—ancak aynı zamanda bir tehlike olarak da görünüyor.

Adaletin İnsanlığı Kaybediyor Mu?

Bu sonuç, teknolojiye duyulan güveni artırsa da, hukukun temelinde yatan insanî unsurları tamamen görmezden gelme tehlikesiyle beraber geliyor. Hukuk, sadece kuralların uygulanması değil, bağlamın, vicdanın ve toplumsal adaletin algılanmasıdır. Bir hakimin, bir annenin çocuk kaybı nedeniyle verilen cezayı hafifletmesi, ya da bir genç suçlunun yaşam hikayesini dikkate alarak hafif bir ceza vermesi, GPT-5’in anlayamadığı bir “insanlık” boyutudur.

Yani GPT-5, hukukun “mantık” kısmını çok daha iyi yapıyor. Ama hukukun “vicdan” kısmını hiç anlamıyor. Bu, bir dengenin gerekliliğini gösteriyor: Yapay zeka, hakimlerin yardımcı aracı olmalı, onların yerine geçmemeli.

Gelecek: Hakimler mi, Algoritmalar mı?

Deneyin sonuçları, ABD Adalet Bakanlığı’nın hukuki karar destek sistemlerine yatırım yapmaya başlamasına neden oldu. Artık bazı mahkemelerde, GPT-5 benzeri modeller, hakimlere öncelikli yasal referanslar sunmak için kullanılıyor. Ancak karar verme yetkisi insan elinde kalacak. Bu, bir “hüman-ai işbirliği” modeli olarak tanımlanıyor.

Gelecekte, hukuk fakültelerinde “yapay zeka yorumlama” dersleri zorunlu hale gelebilir. Hakimler, artık sadece kanun bilmekle kalmayacak, bir AI’nın kararını nasıl sorgulayacağını, nasıl kontrol edeceğini ve nerede insan müdahalesi gerektiğini bilecek. Bu, hukukun bir “teknoloji disiplini” haline gelmesi değil, daha derin bir “insan-akıl” entegrasyonu anlamına geliyor.

Belki de GPT-5, hakimlerin yerini almayacak. Ama onların ne kadar eksik olduğunu gösterdi. Ve bu, adaletin daha akıllı, daha adil ve daha tutarlı bir geleceğe giden ilk adımdır.