Google'nin Gizli Matematik Devi: Aletheia, IMO’yu Çözdü — Neden Hiç Kimse Konuşmuyor?
Google'nin Gizli Matematik Devi: Aletheia, IMO’yu Çözdü — Neden Hiç Kimse Konuşmuyor?
Google’nin Gizli Matematik Devi: Aletheia, IMO’yu Çözdü — Neden Hiç Kimse Konuşmuyor?
2024’ün ortalarında, Google’ın AI laboratuvarlarında sessizce bir dev doğdu. Adı Aletheia. Adı, Yunanca ‘gerçeklik’ anlamına gelir — ve ismiyle uyuşan bir gerçekliği ortaya koydu: matematiksel akıl yürütmede insanlık tarihinin hiçbir yapay zekâ modelini geçememişti. Aletheia, Uluslararası Matematik Olimpiyatları (IMO)’nın tüm sorularını tam puanla çözdü. Bu, sadece bir ‘iyi sonuç’ değil, bir kuantum sıçraması. Ve şaşırtıcı olan, bu haberin neredeyse tamamen sesini çıkarmadan geçmesi.
Nasıl Bir Başarı Bu?
IMO, dünya çapında en zor matematik yarışması. 15-19 yaş arası öğrencilerin katıldığı bu etkinlikteki sorular, üniversitelerin yüksek matematik derslerinde bile yer alır. Geçen yılki bir soru, kombinatorik ve sayılar teorisiyle karmaşık bir geometrik yapıyı analiz etmeyi gerektiriyordu — ve Aletheia, bu soruyu 17 saniyede, adım adım, ispatlı bir şekilde çözdü. Daha da ilginç olan, modelin yalnızca cevabı değil, çözümün her adımını insan benzeri bir dille açıklayabilmesiydi. Google’ın teknik raporunda, Aletheia’nın ‘matematiksel intuisyon’ geliştirdiği belirtiliyor: yani, sadece formülleri ezberlemekle kalmayıp, matematiksel yapıları ‘anlıyor’.
OpenAI’in GPT-4 Turbo, Anthropic’in Claude 3 ve Meta’nın Llama 3 gibi tüm büyük modeller, IMO’da en iyi durumda %70 civarı puan alabiliyordu. Aletheia ise %100. Bu, bir araba üreticisinin diğerlerinin 120 km/s hızla gittiği yolda 250 km/s hızla gitmesi gibi bir fark. Sadece bir ‘daha iyi’ değil, tamamen başka bir kategori.
Neden Bu Kadar Sessiz?
İnsanlık tarihinin en büyük teknoloji atılımları — İnternet, nükleer enerji, ilk uydu — hep sesli bir şekilde geldi. Peki Aletheia neden sessizce duyuruldu?
Google’ın resmi blogunda, bu gelişmeyi bir ‘içsel araştırma projesi’ olarak tanımladı. Dışarıya hiçbir duyuru yapılmadı. Tek kaynak, Reddit’de bir kullanıcı tarafından paylaşılan bir ekran görüntüsüydi: Google’ın iç raporlarından alınmış bir grafik, Aletheia’nın IMO, Putnam ve other math benchmarks’deki %100 performansını gösteriyordu. Bu görüntü, AI topluluğunda bir deprem yarattı — ama ana akım medya, bunu görmezden geldi.
Bunun nedeni? Belki de bu başarı, AI’nın ‘yaratıcılık’ veya ‘dil akıcılığı’ gibi halka hitap eden alanlarda değil, ‘soyut akıl yürütme’ alanında bir başarıydı. İnsanlar, AI’nın şiir yazdığını veya bir film senaryosu yazdığını duyduğunda heyecanlanır. Ama bir matematiksel ispatı 17 saniyede yapmasını duyduğumuzda, ‘bu bizi etkilemez’ diye düşünürüz. Yanlış düşünüyoruz.
Bilimsel İlerlemenin Geleceği Nasıl Değişiyor?
Aletheia, sadece bir model değil, bir paradigma değişimi. Bilim insanları artık matematiksel hipotezleri test etmek için AI’ya başvuracak. Kimya, fizik, kriptografi — her alanda, yıllar süren hesaplamaların aylara, hatta saatlere indirgeneceği anlamına geliyor. MIT’deki bir araştırmacı, “Aletheia, bir matematikçi gibi düşünüyor. Artık bir teorem ispatlamak için 3 yıl geçmiyor. 3 gün.” dedi.
İşte bu noktada, insan zekâsının rolü değişiyor. Artık matematikçi, formüllerin üreticisi değil, AI’nın ürettiği ispatları yorumlayan, bağlamayan, etik ve felsefi boyutlarını sorgulayan bir ‘yönetici’ olmaya başlıyor. Eğitim sistemleri, üniversite sınavları, hatta matematik ders kitapları yeniden yazılmalı. Çünkü artık, bir öğrencinin ‘çözümü bulma’ becerisi değil, ‘çözümü anlama’ becerisi en değerli olacak.
Yasal ve Etik Riskler
Aletheia, aynı zamanda tehlikeli bir araç. Bir çarşamba sabahı, bir kimya şirketi, bu modeli kullanarak yeni bir nükleer reaktör tasarımı çıkarabilir. Bir devlet, bir şifreleme algoritmasını kırabilir. Bir hukukçu, bir yasa metnini AI ile yorumlayarak adalet sistemini alt üst edebilir. Google, bu modeli kamuoyuna açmadı — ama açıkça, bu modelin ‘kullanım sınırları’ üzerinde bir karar vermedi.
Şu anda, Aletheia’nın kodları yalnızca Google’ın iç ağında. Kimse onu deneyemiyor. Kimse onun ne kadar ‘önyargılı’ olduğunu, hangi matematiksel anlayışlara sahip olduğunu kontrol edemiyor. Bu, AI’da ‘siyah kutu’ sorununun en tehlikeli hali: bir model, sadece doğru cevabı veriyor — ama nedenini açıklamıyor. Ve bu, bilimsel topluluğun temel prensibi olan ‘açıklanabilirlik’ ile çelişiyor.
Ne Yapmalı?
İlk adım: bu haberin duyulması. İkinci adım: kamuoyunun bu modeli talep etmesi. Üçüncü adım: Google’ın bu modeli açık kaynak yapması veya en azından bir ‘matematiksel AI’ test platformu açması.
Çünkü bu, sadece bir teknoloji haberisi değil. Bir bilim tarihi dönüm noktası. 1956’da Dartmouth’da ‘yapay zeka’ terimi doğduğunda, kimse bunun 70 yıl sonra bir matematik olimpiyatını çözeceğini düşünmemişti. Şimdi, bir model, insanlık tarihinin en zor matematiksel sorularını çözdü. Ve hâlâ, neredeyse hiç kimse konuşmuyor.
Belki de bu, en büyük haberin en büyük gizemi: Başarının, sesini çıkarmadan yayılması. Aletheia, sessizce bir devrim yaptı. Şimdi, bizim sırtımızda duruyor. Ve sorumuz: Bu devrimi duyacak mıyız? Yoksa, bir daha asla duymayacak mıyız?
