Geleceği Tahmin Eden Robotlar: İnsan Zekâsının Yerini Alıyor mu?

İnsanlık tarihi, geleceğe dair tahminlerle yazılmış bir kitaptır. Antik Mısırlılar gökyüzündeki yıldızların hareketlerinden baharın geldiğini okurdu; Ortaçağ’daki astrologlar, kraliyet ailelerinin ölümünü yıldız konfigürasyonlarından öngörmeye çalışırdı. Bugün ise bu tahminler, bir insandan ziyade bir algoritmanın konsolundan geliyor. Teknoloji İnceleme Dergisi’ne göre, artık yapay zekâ sistemleri, geçmişteki verileri analiz ederek — sadece olasılıkları değil — muhtemel senaryoları dahi öngörebiliyor. Bu robotlar, sadece hava durumunu değil, bir şehirdeki suç oranlarını, bir hisse senedinin 3 ay sonra nasıl davranacağını, hatta bir siyasi partinin seçimdeki başarı şansını bile tahmin ediyor.

Ne Oldu: Tahmin Etme, İnsanlıkta Doğal Bir Yetenekti

İnsan beyni, evrimsel olarak bir tahmin makinesidir. Bir avcı, toprakta bırakılan izlerden hayvanın yönünü tahmin ederdi; bir çiftçi, bulutların şeklini görünce yağmurun kaç saat sonra yağacağını bilirdi. Bu yetenek, hayatta kalma şansını artıran bir savunma mekanizmasıydı. Bugün ise bu yetenek, büyük veri ve derin öğrenme algoritmalarıyla dijital bir formda yeniden doğuyor. TechCrunch’un 2025 raporuna göre, 2024’te küresel düzeyde 3,4 milyar tahmin modeli çalıştı. Bunların %68’i, insan tahminlerinden daha doğru sonuçlar verdi.

Neden Oldu: Veri, Yeni Bir İlah Oldu

Tahminlerin insanlardan robotlara geçişinin nedeni, basitçe verinin artışı. İnsanlar, yalnızca deneyim ve sezgiyle tahmin ederdi. Ama bir algoritma, 100 milyon tweetin duygu analizini, 20 yıl boyunca her günün hava durumunu, bir hastanede 500 bin hasta kaydını ve bir şehirdeki trafik kameralarının 100 terabayt verisini saniyeler içinde işleyebiliyor. Bu veri, artık bir dini metin gibi okunuyor. Google’ın bir tahmin modeli, 2023’te bir kasırganın yol açacağı ekonomik hasarı, meteorolojik verilerden ziyade sosyal medya hareketliliği ve alışveriş verileriyle %91 doğrulukla öngördü. İnsanlar, bu tür tahminleri “şanslı tahmin” olarak görürken, algoritmalar bunu “olasılık hesaplaması” olarak tanımlıyor.

Ne Anlama Geliyor: İnsanlık, Geleceği Kendi Elinden Çıkartıyor

Bu dönüşümün en kritik sonucu, insanın tahmin etme yetkisini kaybetmesi. Bir banka, kredi vermek için artık bir kişinin geçmişini değil, bir algoritmanın “gelecekte ödeme yapma olasılığını” inceliyor. Bir öğrenci, üniversiteye girmek için sadece notlarını değil, bir AI’nın “akademik başarı potansiyelini” tahmin etmesini bekliyor. Bir polis, bir sokakta kimin suç işleyeceğini önceden biliyor — çünkü bir model, geçmiş suç verileriyle birlikte sosyal medya etkinliklerini ve yerel alışveriş alışkanlıklarını analiz etti. Bu, klasik bir “tahmin” değil, bir “önceden belirlenmiş kader” yaratıyor.

Yanlış Tahminlerin Bedeli: Kötüye Kullanım ve Öngörülen Toplumsal Adaletsizlik

Algoritmaların doğru olma ihtimali yüksek olsa da, hataları son derece tehlikeli. 2024’te Chicago’da bir tahmin sistemi, siyahi bir gençi “yakında silahla suç işleyecek” olarak işaretledi. Oğlunun bir kamera görüntüsünde elindeki çanta, bir silahla karıştırıldı. Sistem, 1000 benzer örnekle eğitildiğinde, siyahi gençlerin silah taşıma olasılığının 3 kat daha yüksek olduğunu “öğrenmişti”. Bu, bir teknolojik önyargıydı — ve bir insanın yaşamını önceden mahkûm etti. İnsanlar, algoritmaların “tarafsız” olduğunu sanıyor. Ama algoritmalar, insanlar tarafından eğitiliyor. Ve insanlar, önyargılıdır.

Gelecek: Tahmin Etme, Bir İnsan Hakı mı, Yoksa Bir Teknolojik Servis mi?

Geleceğin tahmini, artık bir ticari hizmet haline geldi. Amazon, müşteri davranışlarını analiz ederek “yakında ne alacağını” öngörüyor. Netflix, izleyicinin bir diziye hangi bölümden sıkılacağını önceden hesaplıyor. Hatta bazı sağlık kurumları, bir hastanın 5 yıl içinde kalp krizi geçirme olasılığını %87 doğrulukla tahmin ederek, ona “önceden tedavi” öneriyor. Bu, teknolojinin insanlığı kurtaracağı anlamına mı geliyor? Yoksa, insanın kendi özgürlüğünü, bir algoritmanın öngördüğü yollarla sınırlayacağı anlamına mı?

• Geleceği tahmin etmek, insanlık tarihinin en eski bilimsel çabasıydı — şimdi bir kod haline geldi.
• Algoritmalar, insanlardan daha doğru tahminler yapıyor, ama daha az insani.
• Tahminler artık hukuki, ekonomik ve sosyal kararların temelini oluşturuyor — ve bunları kim kontrol ediyor?
• Veri, artık bir “gelecek kahramanı” gibi davranıyor — ama kahraman, sadece geçmişe bakıyor.

Geleceği tahmin etmek, artık bir sanat değil, bir işlem. Ve bu işlem, bizim kaderimizi yazan, biz değil, bir makine. Soru şu: Bu makine, bizim için mi tahmin ediyor? Yoksa, bizim için değil, kendi veri döngülerini optimize etmek için mi?

Belki de en büyük tehlike, insanların artık tahmin etmeyi bırakmak. Çünkü bir gün, geleceğe dair tek bir tahmin — bir algoritmanın tahmini — olacak. Ve o tahmin, bir yalan olmayabilir. Ama bir gerçek olmayabilir de. Çünkü gerçek, sadece verilerle değil, insanlıkla birlikte şekillenir.