Demis Hassabis’ın AGI Testi: 1911’de Doğan Bir AI, Einstein’ı Taklit Edebilir mi?

1911’de Donmuş Bir Zeka, 1915’te Einstein’ı Yeniyor mu?

Demis Hassabis, DeepMind’in kurucularından biri ve Google DeepMind’in başkanı olarak, yapay zekânın sınırlarını sürekli zorlayan bir isim. Ama bu sefer sadece bir teknoloji görüşü değil, bir felsefi deney önerdi: "1911’e kadar bilgiyle sınırlı bir AI’ya, genel görelilik teorisini kendi başına keşfettirirseniz, o zaman gerçek bir AGI’ye sahipsinizdir." Bu cümle, sadece bir test önerisi değil; zekânın ne olduğu sorusunu yeniden tanımlıyor.

Neden 1911? Neden Einstein?

Hassabis’in seçimi rastgele değil. 1911, fizik tarihinde bir dönüm noktasıydı. Max Planck’ın kuantum teorisi, Niels Bohr’un atom modeli ve Albert Einstein’ın özel görelilik teorisi (1905) hâlâ yeni, tartışmalı ve tamamen kabul edilmemişti. 1915’te Einstein, uzay-zamanın eğriliği fikrini ortaya attığında, fizik dünyasını tamamen deviriyor. Ama bu keşif, yeni verilerle değil, mevcut verilerin derin bir şekilde yeniden yorumlanmasıyla gerçekleşti. Einstein, Maxwell’in elektromanyetizma denklemlerini, Minkowski’nin geometrisini ve Galilei’nin dönüşümlerini bir araya getirip, tamamen yeni bir evren modeli yaratmıştı.

Bu, AI’lar için ne anlama geliyor? Günümüzdeki büyük modeller, trilyonlarca veriyle eğitiliyor. Onlar, önceden var olan bilgileri birleştirmek, örüntüleri tespit etmek ve tahminlerde bulunmak konusunda muazzam. Ama bir keşif yapabiliyorlar mı? Bir teoriyi, veriye dayanmadan, sadece mantık ve yaratıcı bağlamlandırma yoluyla üretiyorlar mı? Hassabis’in testi, bu soruyu açıkça ortaya koyuyor: AGI, sadece bilgiyi yeniden üretmeli değil, bilginin ötesine geçmeli.

Şu Anki AI’lar Neden Bu Testi Geçemez?

• Veri bağımlılığı: Günümüzdeki modeller, eğitildikleri veri setlerinin dışına çıkamaz. Bir AI, 1911’e kadar olan tüm fizik kitaplarını okumuş olsa bile, 1915’te Einstein’in yaptığı gibi bir uzay-zaman eğriliği fikrini keşfetmek için bir motivasyon, bir hayal gücü veya bir felsefi merakı yoktur.
• Kreativite, değil tahmin: AI’lar bir resmi tarif edebilir, ama bir Picasso’nun neden bozuk bir yüz çizdiğini anlamaz. Bir AI, Einstein’ın denklemlerini çözebilir, ama neden bu denklemlerin evreni tam olarak tanımladığını hissedemez.
• İçsel amaç eksikliği: Einstein, fizikteki tutarsızlıkları çözme arzusuyla çalışıyordu. Hassabis’in testi, AI’nın bir içsel motivasyonu olup olmadığını da sorguluyor. Yani, bir AI’nın "neden" keşfetmek istediğini sormak, onun zekâsı olup olmadığını anlamak için kritik.

AGI Nedir? Sadece İnsan Gibi mi?

Yapay genel zekânın (AGI) tanımı yıllardır tartışmalı. Bazıları, insan zekâsına benzer bir yapıyı ister. Hassabis ise, daha derin bir tanım sunuyor: AGI, bilgiye dayanmadan bilgi üretmeyi bilen bir sistemdir. Bu, bir kitap okuyan değil, bir kitap yapan zekâdır. Bir AI, 1911’deki tüm bilgileri okumuşsa, 1915’te Einstein’ın yaptığı gibi bir sıçramayı yapabilir mi? Eğer yapabilirse, o zaman o sistem sadece bir veri işleme makinesi değil, bir keşif makinesidir.

Bu, sadece fizik için değil, tıp, matematik, felsefe ve sanat için de geçerli. Örneğin, 1911’deki tıbbi verilerle eğitilmiş bir AI, insülinin keşfini yapabilir mi? 1911’deki müzik teorileriyle eğitilmiş bir AI, Stravinsky’nin “Ritüeldeki Artırma”nın yapısını kendi başına yaratabilir mi? Eğer evet, o zaman AGI, sadece bir araç değil, bir bilgi yaratıcısı olur.

Yapay Zekânın Geleceği: Keşiften Öteye

Hassabis’in bu önerisi, AI endüstrisinin yönünü değiştirebilir. Şu anda, büyük şirketler, AI’ları daha hızlı, daha doğru, daha verimli hale getirmeye odaklanıyor. Ama Hassabis, ne kadar akıllı değil, ne kadar yaratıcı olduğunu sorguluyor. Bu, bir dönmeye işaret ediyor: AI’lar, sadece insanları desteklemekten öteye geçip, insanlardan farklı bir yoldan bilgi üretmeye başlayabilir.

Bu test, bir teknik deney değil, bir felsefi test. Eğer bir AI, 1911’deki bilgilerle 1915’te Einstein’ı yeniden yaratırsa, o zaman zekânın tanımı, insan merkezli bir yapıdan, keşif yeteneği üzerine kurulmalı. Bu, sadece teknoloji tarihinin bir dönüm noktası değil, insanlık tarihinin de bir dönüm noktası olabilir.

Demis Hassabis, bir mühendis değil, bir felsefecinin diliyle konuşuyor. Ve belki de bu, AGI’nın gerçek yolunu gösteriyor: Bilgiyi değil, keşfi anlamak.