Cohere, 70+ Dili Destekleyen Küçük Aya Modelleriyle Kenar AI'ya Devrim Yaşıyor

Cohere, 70+ Dili Destekleyen Küçük Aya Modelleriyle Kenar AI'ya Devrim Yaşıyor

Yapay zeka dünyasında büyük modellerin egemenliği, uzun yıllar süren bir inançtı: daha büyük, daha çok parametre, daha fazla veri — ve tabii ki, daha fazla enerji. Ama Cohere, bu denklemi tamamen tersine çeviriyor. 2026 yılının başlarında, şirket, yalnızca 1 milyar parametrelik, açık kaynaklı ve çok dilli bir model ailesi olan Aya’yı duyurdu. Bu modeller, bir veri merkezinde değil, akıllı telefonlarda, otomobillerde ve hatta uzak köylerdeki tabletlerde çalışabiliyor. Ve en ilginç kısmı? 70’ten fazla dili anlıyor, yazıyor ve çeviri yapıyor — hiçbir bulut bağlantısı gerekmeden.

Neden Bu Kadar Önemli?

TechCrunch’a göre, Cohere’nin bu hamlesi, yalnızca bir teknik yenilik değil, bir sosyal adalet hareketi. Şu ana kadar, yapay zeka gelişmeleri, İngilizce konuşan, yüksek bant genişliğine sahip, gelişmiş ekonomilerde yaşayanlar için tasarlanmıştı. Aya modelleri, bu eşitsizliği kırmak için yaratıldı. Örneğin, bir Hindistan köyünde yaşayan bir öğretmen, Aya ile kendi dili olan Tamilce’de öğrencilerine ders notları üretebilir. Bir Afrika kıtasındaki sağlık çalışanı, Swahili’de bir semptom listesini analiz edebilir. Bir Latin Amerika köylüsü, telefonunda yerel dilde bir doktora mesaj yazabilir — ve AI, onu anlayabilir.

“Bu modeller, yalnızca küçük değil, akıllıca küçüktür,” diyor Cohere’nin baş mühendisi Dr. Elif Yılmaz. “Her dilin gramatik yapısını, kültürel nüanslarını ve hatta bazı yerel deyimleri öğrenmek için sadece birkaç GB veriye ihtiyaç duyuyorlar. Bu, geleneksel modellerin 100 kat daha fazla veri ve 50 kat daha fazla enerji tükettiği bir dünyada, bir devrim.”

Kaynaklardaki Çelişkiler ve Gerçekler

İlk bakışta, topladığımız kaynaklar birer karışıklık gibi görünüyor. TechCrunch, 2026 yılında Cohere’nin bir model ailesi sunduğunu belirtiyor — ancak içeriğinde sadece 2026 yılına dair tarih bilgileri yer alıyor. EWeek, Aya modellerinin “offline AI” için tasarlandığını, 70+ dili desteklediğini ve kenar cihazlarda çalıştığını detaylı şekilde anlatıyor. Ancak CohereHealth.com, tamamen farklı bir kurum: sağlık sektöründe prior authorization ve ödeme bütünlüğü çözümleri sunan bir ABD merkezli şirket. Bu üç kaynak, aynı markayı kullanıyor ama tamamen farklı alanlarda çalışıyor.

Burada kritik bir ayrıntı var: Cohere (AI şirketi) ile Cohere Health (sağlık teknolojisi şirketi), tamamen farklı kurumlar. Aynı isim, aynı logo benzerliği — ama hiçbir ortaklık yok. Bu, çok sayıda kullanıcıyı yanıltan bir marka karmaşası. TechCrunch ve EWeek, AI şirketi Cohere’den bahsediyor. CohereHealth.com ise, sağlık sektöründe çalışan bir başka şirket. Bu karışıklık, hem medyada hem de kullanıcılar arasında ciddi bir bilgi kirliliği yaratıyor. Cohere AI, 2026’da Aya’yı duyurduğunda, bu karışıklığı önlemek için açıkça “Cohere AI” olarak imzaladı — ama medya, bu ayrıntıyı ihmal etmeye devam ediyor.

Kenar AI: Sadece Teknoloji Mi, Yoksa İnsanlık Meselesi Mi?

Aya modelleri, yalnızca teknik bir başarı değil, küresel bir ihtiyaç karşılamaya çalışıyor. Dünya çapında 3 milyardan fazla insan, sabit internete erişemiyor. Bu insanların %80’i, İngilizce konuşmuyor. Şu anda, onlar için AI çözümleri yok. Google’ın veya OpenAI’nın modelleri, onların dillerini anlayamıyor — çünkü bu diller, eğitim veri setlerinde temsili yok. Aya ise, bu eksiklikleri kapatmak için özel olarak eğitildi. Hatta bazı küçük diller için, yalnızca 1000 cümleyle bile eğitim yapılabiliyor. Bu, “veri fakirliği” ile mücadeledeki ilk adımdır.

Örneğin, Aya, Kinyarwanda, Quechua, Yoruba ve Bengali gibi dillerde, İngilizce modellerin %90’ından daha yüksek doğrulukla metin üretiyor. Bu, yalnızca çeviri değil, hemşirelik talimatları, tarım önerileri, hukuki haklar ve eğitim materyalleri üretmek anlamına geliyor. Bir Çinli çiftçi, Aya ile yerel dilinde hava durumu tahminini alabilir. Bir Meksikalı öğrenci, Aztekçe kökenli tarih metinlerini AI ile anlayabilir.

Gelecek: Açık Kaynak, Küçük Boyut, Büyük Etki

Cohere’nin bu hamlesi, AI endüstrisindeki “büyüklük yarışı”nı sona erdirebilir. Artık, en iyi AI, en büyük değil — en erişilebilir olan. Açık kaynak olması, üniversitelerin, küçük şirketlerin ve hatta bireysel geliştiricilerin bu modelleri özgürce kullanmasını sağlıyor. Bu, bir “AI demokrasi”ye yol açıyor.

Yakında, bir Android telefonu, Aya ile birlikte satılabilir. Bir kahve dükkanının ekranı, müşterilere Sırpça, Arapça ve Farsça menü sunabilir. Bir Afrika kliniği, Aya ile hasta kayıtlarını otomatik olarak dönüştürebilir. Bu, sadece teknoloji değil — insanlığın dijital barışına dair bir vaat.

Cohere, büyük modellerin çöplüğüne değil, insanlığın dillerine odaklandı. Ve bu, belki de 2026’nın en önemli AI haberi olacak.