Cohere, 3B+ Parametreli TinyAya'yı Sıfırdan Yarattı: Çok Dilli AI'da Yeni Bir Çağı Açıyor

Cohere, TinyAya ile AI'nın ‘büyüklük’ kuralını yıktı

Cohere, 2026 Şubat’ında açık kaynaklı bir yapay zeka modeli olan TinyAya’yı duyurdu — ve bu duyuru, AI dünyasında sadece bir yenilik değil, bir devrimdi. 3 milyar parametrelik bu model, 23 dilde SOTA (state-of-the-art) performans gösteriyor. Bu, daha önce 10-100 kat daha büyük modellerle sadece mümkün olan bir başarı. Peki, bu nasıl oldu? Ve neden bu, sadece teknoloji severler için değil, dünya çapında dil engellerini aşmak isteyen tüm kurumlar için kritik bir dönüm noktası?

Neden TinyAya, ‘küçük’ olmakla büyük bir başarı kazandı?

TechCrunch’un raporlarına göre, Cohere bu yıl içinde 240 milyon dolarlık gelir elde etti ve bu, şirketin bir IPO sürecine girmek için hazırlık yaptığı anlamına geliyor. Ancak TinyAya’nın duyurusu, finansal başarıdan çok, stratejik bir taş hamlesi olarak değerlendiriliyor. Küçük boyutlu, yüksek verimli modeller, özellikle gelişmekte olan ülkelerdeki küçük şirketler, akademik kurumlar ve yerel kamu kurumları için maliyet ve erişim engellerini kaldırıyor. Daha önce, çok dilli AI sistemleri yalnızca Google, Meta veya OpenAI gibi devlerin elindeydi. Şimdi, bir üniversite laboratuvarı veya bir Afrika merkezli startup, 3B parametrelik bir modeli ücretsiz olarak indirip, kendi veri setleriyle ince ayarlayabilir.

Aya Expanse’ten TinyAya’ya: Bir yolculuk

Cohere, daha önce Aya Expanse adıyla 23 dili destekleyen büyük ölçekli bir model sunmuştu. Ancak bu model, 70 milyar parametre civarındaydı — yani bir sunucu zinciri gerektiriyordu ve maliyeti binlerce doları aşıyordu. TinyAya ise, bu performansın %90’ını, 1/20’si kadar kaynakla veriyor. Cohere’in araştırma ekibi, modelin boyutunu küçültürken, dil aralığını ve görev çeşitliliğini korumak için ‘dil odaklı pruning’ ve ‘multitask distillation’ gibi yenilikçi teknikler kullandı. Yani: sadece veriyi azaltmadı, verimliliği zekâca optimize etti.

23 dil, 1 hedef: Dil eşitsizliğini yeniden tanımlamak

Yapay zeka dünyasında, İngilizce hâlâ kral. 2025 itibarıyla, büyük dillerin %80’inden fazlası İngilizce veriyle eğitiliyordu. Diğer diller — özellikle Afrika, Güneydoğu Asya ve Latin Amerika dilleri — genellikle yoksun kalıyordu. TinyAya, Swahili, Tamil, Vietnamese, Zulu ve hatta Kinyarwanda gibi az kaynaklı dillerde bile, 2025’in en iyi modellerine kıyasla %12-18 daha iyi performans gösteriyor. Bu, yalnızca teknik bir başarı değil, bir etik ve kültürel bir adalet hareketi. Cohere, bu modeli açık kaynak olarak yayımladığı için, bir Nijeryalı öğretmen, bir Bangladeşli doktor veya bir Şili’deki yerel bir gazeteci, kendi dillerindeki metinleri daha doğru anlayabilir, özetleyebilir ve üretmeye başlayabilir.

İş dünyasında ne değişir?

Cohere’in ürün portföyünde, North (iş yerindeki AI asistanı), Compass (kurumsal arama sistemi) ve Embed (arama ve geri çağırma araçları) gibi çözümler var. TinyAya, bu ürünlerin arka planda çalışmasını daha verimli hale getirecek. Örneğin, bir Avustralyalı banka, TinyAya ile Türkçe, Arapça ve Farsça müşteri mesajlarını otomatik olarak analiz edebilir. Bir Japon sağlık kurumu, Tamilce hastaların şikayetlerini doğru bir şekilde anlayabilir. Bu, müşteri deneyimini dönüştürüyor — ve şirketlerin küresel pazarlara girmesini kolaylaştırıyor.

Gelecek: Küçük modellerin büyük dünyası

TinyAya, AI endüstrisinde ‘büyüklük = kalite’ mitini sona erdiriyor. Artık, daha fazla parametre değil, daha akıllı mimari ve daha iyi veri seçimi öne çıkıyor. Bu, özellikle iklim açısından da önemli: Büyük modeller, bir kez eğitildiğinde, bir kent kadar enerji tüketiyor. TinyAya, bu tüketimi %95 oranında azaltıyor. Yani, hem ekonomik hem de çevresel sürdürülebilirlik açısından bir adım ileri.

Sonuç: AI’nın demokratikleşmesi başladı

Cohere, TinyAya ile yalnızca bir model değil, bir felsefe duyurdu: Yapay zeka, yalnızca Silicon Valley’de değil, Lagos’ta, Hanoi’de ve Medellín’de de geliştirilebilir. Bu model, kendi dilindeki bilgiyi kendi kontrolünde kullanmak isteyen herkes için bir anahtar. Açık kaynaklı olması, bu anahtarın herkesin eline geçmesini sağlıyor. Artık, AI’nın geleceği, sadece şirketlerin kâr hedeflerinde değil, dil çeşitliliğinin korunmasında, küresel erişimin sağlanmasıda ve bilginin adil paylaşımında belirlenecek.

2026 yılında, teknoloji devleri değil, küçük projeler ve yerel topluluklar, AI’nın gerçek gücünü keşfetmeye başladı. TinyAya, bu dönüşümün ilk adımı olabilir.