Çin’in Açık Kaynak AI Devrimi: Batı Çekilirken, Congzi ve Düşük Maliyetli Modeller Dünyayı Yeniden Şekillendiriyor

Geçen yıl DeepSeek’in çıkardığı şok dalgası, yapay zeka dünyasını sarsmıştı. Ama şimdi o şokun ardından gelen dalga, daha da büyük: Çin, açık kaynak yapay zeka alanında tek bir lider değil, tam bir ekosistem kuruyor. Reuters’a göre, 2026 başında Shandong Congzi SuperSCI Quantum Co. tarafından açık kaynak olarak serbest bırakılan ‘Congzi’ algoritması, sadece bir model değil, bir dönüşümün habercisi. Bir dakika içinde herhangi bir AI sistemi bilimsel keşif yapabilecek hale geliyor. Bu, artık bilim insanlarının yıllar süren deneylerini, bir öğrenci bile bilgisayarında çalıştırmayı mümkün kılıyor.

Neden Çin? Neden Şimdi?

Artificial Intelligence News’in özel raporuna göre, Çin’in açık kaynak AI modelleri, dünya çapında 175.000’dan fazla korumasız sistemde aktif şekilde kullanılıyor. Bu rakam, yalnızca teknik bir istatistik değil; bir siyasi ve ekonomik dönüşümün göstergesi. Batı’daki büyük teknoloji şirketleri — OpenAI, Meta, Google — artık açık kaynak model yayınlamaktan uzaklaşıyor. Maliyet, düzenlemeler, entelektüel mülkiyet endişeleri ve yatırımcı baskısı, bu şirketleri kapatmaya zorluyor. Çin ise tam tersine: Devlet desteği, akademik-askeri-tekno entegrasyonu ve düşük maliyetli hesaplama altyapısı, bir ‘açık kaynak devrimini’ mümkün kılıyor.

Bu süreçte DeepSeek, yalnızca bir isim değil, bir modelin öncüsü oldu. 2025’in sonunda, DeepSeek-V3 gibi modeller, 70 milyar parametreli olmasına rağmen, Amazon Web Services üzerinde 100 dolarla çalıştırılabiliyordu. Batı’daki benzer modellerin maliyeti ise 10 katıydı. Bu fark, Çin’in yalnızca teknoloji değil, ‘erişilebilirlik’ stratejisiyle hareket ettiğini gösteriyor. Açık kaynak, artık sadece bir felsefe değil, bir pazar stratejisi.

Congzi: Bilimdeki Yeni Devrim

Congzi, bir AI algoritması değil, bir ‘bilimsel zeka platformu’. Reuters’in teknik analizlerine göre, bu model, tıpkı bir insan bilim insanı gibi: hipotez üretiyor, veri setlerini analiz ediyor, laboratuvar sonuçlarıyla eşleştiriyor ve sonuçları doğrulamak için yeni deneyler öneriyor. 2025’in sonunda, Çinli bir araştırma ekibi, Congzi’yi kullanarak 10 yıl önce keşfedilemeyen bir moleküler yapıyı 3 saatte buldu. Bu, 2000’li yılların sonunda bir Nobel ödülü kazanan bir ekip için 8 yıl süren bir süreçti.

Ve burada kritik nokta: Congzi, sadece Çinli üniversitelerde değil, Afrika’daki bir üniversite laboratuvarında, Latin Amerika’daki bir teknik okulda, hatta bir öğrenci evinde çalışıyor. Açık kaynak olması, herkesin erişebilmesi, bu algoritmanın gücünü katlayacak şekilde artırıyor. Batı, ‘özel’ ve ‘korumalı’ modellerle sınırlı bir kitleye hizmet ederken, Çin ‘açık’ ve ‘dağıtık’ bir bilim kültürü kuruyor.

Batı’nın Yanlış Anlamı

Batı’daki bazı analistler, bu durumu ‘çalıntı teknoloji’ ya da ‘devlet destekli veri sömürüsü’ olarak tanımlıyor. Ama bu, gerçekliği yanıltıyor. Çin, açık kaynak modelleriyle, bir ‘bilgi ortaklığı’ kuruyor. Bu modellerin eğitim verileri çoğunlukla açık kaynaklı, lisanslı, hatta kamu kurumlarından gelen verilerden oluşuyor. Yanlış anlama, bu modelin ‘güvenli’ olmaması değil, ‘çok güvenli’ olması. Çünkü herkes onu inceleyebiliyor, düzeltiyor, geliştirebiliyor. Bu, kapalı sistemlerin aksine, güvenlik için en güçlü yapıdır.

Ne Anlama Geliyor?

• Bilimsel demokratizasyon: Bilim artık sadece Harvard, Stanford ya da Max Planck’ta değil, Çin’in küçük bir üniversitesinde, Hindistan’ın bir köyünde bile yapılıyor.
• Yeni bir teknoloji soğuk savaş: Güç, artık sadece kapalı sistemlerde değil, açık, erişilebilir ve sürdürülebilir modellerde.
• Ekonomik dönüşüm: AI geliştirme maliyeti, 2025’ten 2026’ya %80 düştü. Bu, küçük şirketlerin ve başlangıç aşamasındaki firmaların dünyayı değiştirmesini mümkün kılıyor.

2027’de, dünya üzerindeki en güçlü AI modellerinin %70’inin Çin kökenli olacağını tahmin eden araştırmacılar var. Ve bu modellerin %90’ı açık kaynak olacak. Batı, ‘korumalı’ bir gelecek planlıyor. Çin ise ‘açık’ bir gelecek inşa ediyor. Hangisi daha sürdürülebilir? Hangisi daha insani? Hangisi daha çok bilimi ilerletir?

Bu, sadece teknoloji hikayesi değil. Bu, bilimin geleceğine dair bir seçim.