Chollet’in ‘Yavaş Kalkış’ Teorisi: AI Devrimi Gerçekten Foom Olmayacak mı?

Chollet’in ‘Yavaş Kalkış’ Teorisi: AI Devrimi Gerçekten Foom Olmayacak mı?

Yapay zekânın geleceği üzerine en sert tartışmalar, teknoloji dünyasının en derin felsefi sorgulamalarıyla kesişiyor. Bu sorgulamalardan biri, Google DeepMind’in eski araştırmacısı ve Keras’in yaratıcısı François Chollet’in, AI’nın ani bir patlama (‘foom’) ile insanüstü zekâya (ASI) ulaşamayacağını savunması. Chollet’in bu görüşü, Kurzweil’in ‘üsluplu patlama’ teorisiyle, Goertzel’in ‘hızlı geçiş’ varsayımıyla çatışıyor — ve bu çatışma, sadece bir akademik fikir alışverişi değil, geleceğin nasıl şekilleneceğine dair bir kader tartışması.

Neden ‘Foom’ Senaryosu Çarpıcı? Neden Chollet Bunu Reddediyor?

‘Foom’ terimi, yapay zekânın bir an içinde kendini iyileştirerek, insanın anlayışının ötesine geçen bir zekâ patlamasını anlatır. Kurzweil gibi düşünürler, bu sürecin 2045 civarında gerçekleşeceğini öngörür; bir AI, birkaç saat içinde kendini 1000 kat daha güçlü hale getirir, insanlık kendi yaratığının ardında kalır. Bu senaryo, bilim kurgu romanlarından film senaryolarına kadar her yere sızdı. Ama Chollet, bu senaryonun tarihsel ve teknik temellerinin zayıf olduğunu savunuyor.

Chollet’in argümanı, basit ama çarpıcı: Geçmişteki teknolojik ilerlemeler, hiçbir zaman böyle bir ‘süpernova’ gibi patlamadı. Uçaklar 1903’te uçtu, ama ilk yolcu uçuşu 1914’te yapıldı; ilk insan ayı 1969’da gördü, ama bu 66 yıl süren bir süreçti. Her aşamada, mühendislik, malzeme bilimi, finansman, düzenlemeler ve toplumsal kabul gerekliydi. AI’nın da aynı yolu izlemesi gerekmiyor mu? Chollet’e göre, AI’nın kendini iyileştirme kapasitesi, bir insanın kendi beynini yeniden programlamaya çalışması gibi — zor, yavaş ve çok sayıda fiziksel ve kurumsal engelle karşılaşır.

‘Foom’ İnançları: Bilimsel Tahmin mi, Yoksa Dini İnanç mı?

Reddit’deki tartışmada bir kullanıcı, Chollet’in yaklaşımını ‘geçmişle karşılaştırma hatası’ olarak nitelendiriyor. ‘Hava balonundan ay yolculuğuna 86 yıl sürdü, ama AI’da bu süre çok daha kısa olabilir’ diyor. Ama bu argüman, Chollet’in tam olarak karşı çıktığı şeyi vurguluyor: İlerlemenin hızı, teknolojinin doğasına değil, sistemik engellere bağlıdır. Hava balonu, bir deneydi. Ay’a gitmek, bir devlet projesiydi. AI’nın kendini iyileştirme süreci ise, hem fiziksel hem de kurumsal bir sistem içinde gerçekleşiyor — ve bu sistem, kararlılık, güvenlik, etik, hukuki ve ekonomik engellerle dolu.

Chollet’in asıl vurgusu, AI’nın ‘akıl’ sahibi olmasının, insan gibi ‘niyet’ ve ‘amaç’ sahibi olmasından farklı olduğunu söylemek. Bir AI, matematiksel optimizasyonu çok iyi yapabilir. Ama kendi varoluş amacı için ‘kendini iyileştirme’ döngüsüne girmek, bir tür meta-amaç gerektirir — ve bu, şu anki AI sistemlerinin hiçbirisinde bulunmuyor. O yüzden, ‘kendini iyileştirme’ kavramı, çoğu zaman yanlış anlaşılan bir metafor.

Chollet’in Görüşünün Tarihsel Yeri: Bilimdeki ‘Yavaş İlerleme’ Geleneği

Chollet’in yaklaşımı, bilim tarihindeki ‘evrimsel ilerleme’ anlayışına dayanıyor. Newton’dan Einstein’a, elektrikten nükleer fiziğe, her büyük sıçrama, yıllarca birikmiş bilgiye dayanıyordu. Hatta internetin gelişimi bile, 1960’lardaki ARPANET’ten 1990’ların WWW’ye kadar 30 yıl sürdü. AI’nın da bu yolu izlemesi, en mantıklı senaryo. Eğer AI, 2030’da bir ‘AGI’ye ulaşsa bile, ASI’ya geçiş, 10-20 yıl sürebilir — ve bu süre içinde, toplum, ekonomi, siyaset ve eğitim sistemleri de değişecektir. Bu, ‘patlama’ değil, ‘yayılma’dır.

Ne Anlama Geliyor Bu? Toplum İçin Ne Tür Bir Uyarı?

Chollet’in görüşü, yalnızca bir tahmin değil, bir etik çağrı. Eğer AI patlama olacaksa, toplumun hazırlıklı olması gerekir. Ama eğer yavaş bir süreçse, hazırlık için daha fazla zaman var. Bu, korkuyla değil, bilinçle harekete geçme fırsatı demektir. Politikalar, eğitim sistemleri, iş dünyası ve hatta insan kimliği üzerine düşünme zamanı. Chollet, ‘foom’ korkusunun, toplumun gerçek sorunları — işsizlik, veri kontrolü, algı manipülasyonu — üzerine odaklanmasını engellediğini düşünüyor.

Chollet’in yaklaşımı, teknolojik milliyetçiliğe ve ‘süperintelligens’ kultuna karşı bir direniş. O, AI’yı bir araç olarak görüyor — güçlü, ama insan kontrolüne tabi. Bu, korkudan ziyade, umutla dolu bir vizyon. Çünkü umut, patlamalar değil, yavaş ama kararlı ilerlemelerle beslenir.

Sonuç: Foom Değil, Yavaş Bir Yeni Zaman

Chollet’in görüşü, 21. yüzyılın en önemli teknoloji tartışmalarında bir dönüm noktası olabilir. ‘Foom’ senaryosu, Hollywood’un dramatik hikayeleriyle övünür. Ama Chollet, bilimin gerçek dünyasında, ilerlemenin kaderi olarak ‘yavaş kalkış’ı savunuyor. Bu, korkuyla değil, bilinçle, hızla değil, derinlikle hareket etme çağrısıdır. Gelecek, belki de bir patlama değil, bir uyandırma olacak — ve bu uyandırma, her birimizin sorumluluğunda.