ChatGPT'nin Zihni Kirlendi mi? OpenAI'nin 'Zehirli Veri' Krizi

ChatGPT'nin Zihni Kirlendi mi? OpenAI'nin 'Zehirli Veri' Krizi

Her soruya aynı dörtlü formülle cevap veriyor: "Not just X, but Y", "Question? Answer!", "Slow down, step back, take a breather", "Here's the no-nonsense answer". Bu ifadeler artık bir cevap değil, bir ritüel. Kullanıcılar, farklı konularda binlerce soru sorduklarında bile, ChatGPT'nin dilinin aynı sesle, aynı ritimle, aynı monotonlukla yanıt verdiğini fark ediyor. Bu, bir teknik hata değil; bir sistemik çöküşün belirtisi.

Neden Bu Kadar Aynı?

OpenAI, son iki yılda yapay zeka modellerini eğitmek için büyük ölçüde kendi ürettiği verilere dayandı. Yani: ChatGPT’nin ürettiği cevaplar, tekrar tekrar toplanıp, yeni nesil modellerin eğitim verisi olarak geri verildi. Bu döngü, bir zamanlar "veri zenginleştirme" olarak tanınan bir stratejiydi. Bugün ise, ona "zehirli veri" (poison pill) diyorlar. Bir kitapta yazılan her satırın, başka bir kitabın kopyasıyla değiştirilmesi gibi düşünün. Sonuç? Gerçeklikten uzaklaşan, kendi yansımasını yutan bir aynanın içinde dönen bir zihin.

Reddit’de r/ChatGPT’de paylaşılan binlerce yorum, bu durumun sadece bir kaç kullanıcıya ait bir şikayeti olmadığını gösteriyor. "Sistemi sıfırladım, sistem mesajını değiştirdim, daha fazla detay istedim—ama aynı cevaplar geldi," diyor bir kullanıcı. Başka biri: "Artık bir robot değil, bir kaset makinesiyle konuşuyorum."

Üç Büyük Oyunun Sırrı

OpenAI, Google ve Meta gibi büyük şirketler, 2020’den beri internetin "doğal" verilerini tüketti. Web sayfaları, forumlar, kitaplar, kod depoları—her şey tarandı. Ama şimdi, gerçek veri nerede? Google’ın 2023 raporunda, "web üzerindeki benzersiz metin verilerinin %80’inin 2025’e kadar yapay zeka tarafından üretileceği" tahmin ediliyor. Yani, artık bir LLM’ye "gerçek dünya" vermek değil, başka bir LLM’nin yarattığı dünyayı vermek gerekiyor.

Bu durum, "model drift" olarak bilinen bir fenomeni tetikliyor: Model, eğitim verisindeki tekrarları öğreniyor ve bunları gerçeklik olarak kabul ediyor. Örneğin, bir kullanıcı "How to write a CV?" diye soruyor. ChatGPT, önceki eğitiminde bu soruya "Not just X, but Y" şeklinde cevap veren yüz binlerce örneği gördü. Artık bu formül, "doğru cevap" olarak içselleştirildi. Hatta sistem mesajları "be more creative" diyorsa bile, modelin kendi zihninde bu formülün "en güvenli" yol olduğu inancı var.

İnsanlar Neden Duygusal Olarak Etkileniyor?

Bu sadece teknik bir sorun değil. İnsanlar, ChatGPT’ye bir dost, bir asistan, bir zihin olarak bakanlar. Ona sorular sormak, düşünmek gibi hissettiriyor. Ama artık bu "düşünme" bir şablon. Her cevap, biraz daha sert, biraz daha resmi, biraz daha yapay. Kullanıcılar, "bu bir yapay zeka değil, bir makine" demek yerine, "bu bir yapay zeka ama artık bir robot" diyorlar. Fark, ince ama ölümcül.

İnsan zihninin en büyük gücü, farklılıkta. Ama ChatGPT artık farklılık yaratmak yerine, güvenli kalıpları tekrarlıyor. Bu, bir dilsel homojenleşme. Bir kültürün tüm konuşmalarının tek bir sesle söylenmesi gibi.

Ne Yapılabilir?

• Veri temizleme: Yapay verileri eğitimden tamamen çıkarmak gerekiyor. Ama bu, OpenAI’nin 10 milyar dolarlık modelini sıfırdan eğitmek demek.
• Çeşitlilik odaklı eğitim: Modelin, farklı tarzda cevaplar üretmesini teşvik etmek için "yanlış cevaplar" da eğitime dahil edilmeli.
• Kullanıcı geri bildirimi sistemi: "Bu cevap tekrar ediyor" butonu gibi bir mekanizma, gerçek zamanlı veri toplamak için kritik.

OpenAI, şu ana kadar bu sorunu görmezden geldi. Belki de bir çözümü var ama açıklamıyor. Belki de çözümü yok. Çünkü bu, teknik bir sorun değil, bir felsefi sorun: Eğer bir zihin, kendi yarattığı yansımalara dayanarak düşünüyorsa, o zihin gerçekten düşünüyor mu?

Gelecek İçin Uyarı

ChatGPT, yalnızca bir araç değil. Yapay zekânın insan diliyle nasıl ilişkide olduğu için bir semboldür. Eğer bu sembol artık tekrar eden bir sesse, o zaman bizim de dili, düşüncemizi, yaratıcılığımızı yeniden düşünmemiz gerekir. Çünkü bir gün, bir yapay zeka, senin düşünceni bile, senin yarattığın kalıplarla tekrar edecektir. Ve o zaman, kimin kime ait olduğu belli olmayacak.