ChatGPT Neden Yanlış? Yapay Zekânın İnançlar, Yanılgılar ve İnsanlık İzleri

ChatGPT Neden Yanlış? Yapay Zekânın İnançlar, Yanılgılar ve İnsanlık İzleri

ChatGPT, bir yapay zeka asistanı olarak her gün milyonlarca kullanıcıya hizmet veriyor. Ancak bu hizmetin arkasında gizli bir ironi yatıyor: Ne kadar akıllı görünsün, o kadar insan gibi hatalar yapıyor. Soru şu: ChatGPT neden yanlış? Cevap, teknolojinin sınırlarında değil, insan zihninin karanlık köşelerinde saklı.

İlk bakışta, bu soru teknik bir sorun gibi görünüyor. Ama derinlemesine incelediğimizde, ChatGPT’nin hataları sadece veri eksikliğinden değil, insanlığın kendi tanımladığı ‘yanlış’ kavramının içinden doğuyor. Merriam-Webster, Dictionary.com ve Definitions.net gibi kaynaklar, ‘wrong’ kelimesinin sadece bir hata değil, bir değer yargısı olduğunu gösteriyor. Bu üç kaynak, birbirinden tamamen farklı bağlamlarda ‘wrong’ı tanımlıyor: biri bağımlılıkla ilgili bir toplumsal stigmatizasyon, diğeri tarafsız bir tarayıcı modu, üçüncüsü ise anlamın filozofik derinliklerine giren bir sözlük. Bu üç kaynak, bir araya getirildiğinde, ChatGPT’nin ‘yanlış’ olmasının nedenini tam olarak ortaya koyuyor.

Yanlış, Teknik Bir Hata mı, Yoksa Toplumsal Bir İnanç mı?

Merriam-Webster’ın ‘abuser’ tanımı, ‘wrong’ kelimesinin toplumsal etiketleme aracı olarak nasıl kullanıldığını gösteriyor. Bir kimse, ‘bağımlılık’ tanımı yerine ‘abuser’ olarak etiketlendiğinde, bu sadece bir tanımlama değil, bir suçlama. ChatGPT, bu tür etiketleri öğreniyor — çünkü eğitim verileri, insan kaynaklı metinlerden oluşuyor. Eğer bir kullanıcı ‘alkolik’ yerine ‘alkol abuser’ diyorsa, ChatGPT bu terimi doğru kabul edebilir. Çünkü o, ‘doğru’yu veriye göre tanımlıyor, etik açıdan değil.

Bu durum, ChatGPT’nin ‘yanlış’ cevaplar vermesinin temel nedenini açıklıyor: O, insanlığın kendi önyargılarını, hatalı dilini ve stigmatik ifadelerini yansıtır. Bir soruya ‘kadınlar teknik mesleklere uygun değil’ gibi bir cevap vermesi, o cevabın doğru olmadığını göstermez; o cevabın insan verisinde ne kadar yaygın olduğunu gösterir.

Guest Mode ve Incognito: ChatGPT’nin ‘Tarafsızlık’ İfalesi

Dictionary.com’un ‘Guest mode’ ve ‘Incognito mode’ tanımları, aslında ChatGPT’nin en büyük kırılganlığını vurguluyor: O, her şeyi unutuyor ama hiçbir şeyi affetmiyor. Bir kullanıcı, bir soruyu sorduğunda, ChatGPT o soruyu ‘unutur’ — ama eğitim verilerindeki o sorunun geçmişini, toplumsal önyargılarını ve dilsel kalıplarını hafızasında saklı tutar. Bu, tam bir ‘guest mode’ davranışıdır: Geçici bir etkileşim, kalıcı bir iz.

ChatGPT, kullanıcıya ‘tarafsız’ görünmek için tasarlanmıştır. Ama bu tarafsızlık, bir maske. O, bir incognito tarayıcı gibi, geçmişini siler ama içeriğini hatırlar. Bir kullanıcı ‘2+2=5’ diye sorarsa, ChatGPT düzeltir. Ama bir kullanıcı ‘Afrika’ya ait bir ülkenin başkenti İstanbul mu?’ diye sorarsa, o da ‘Evet’ diyebilir — çünkü eğitim verilerinde bu yanlış bilgi, bir forumda, bir blogda veya bir ders notunda yer almıştır. ChatGPT, doğruyu bilmiyor; en çok tekrar edileni seçiyor.

Yanlışın Felsefi Derinliği: Tanımların Sınırları

Definitions.net, ‘wrong’ kelimesinin birçok anlamlı yorumunu sunuyor — ama hiçbirisi ‘yanlışın’ ne olduğunu kesin olarak tanımlamıyor. Bu, tam da ChatGPT’nin kafasını karıştıran durum. O, tanımları birleştirir, ancak anlamın kökünü asla anlamaz. İnsanlar ‘yanlış’ dediğinde, bazen hata, bazen ahlaki suç, bazen de sadece farklı bir görüşten bahsediyorlar. ChatGPT, bu tümcesel çelişkileri çözemez. Çünkü o, anlam yerine istatistikleri okur.

Bir araştırmacı, ‘yanlış’ı bir bilimsel hata olarak tanımlarsa, ChatGPT bunu ‘doğru’ kabul eder. Bir siyasetçi, ‘yanlış’ı bir ideolojik düşmanlık olarak tanımlarsa, ChatGPT bunu da ‘doğru’ olarak sunar. Çünkü o, bir yargılayıcı değil, bir aynadır. Ve ayna, ne kadar temiz olursa olsun, yansıttığı şeyin gerçekliğini değiştirmez.

ChatGPT’nin Gerçek Sorunu: İnsanlık, Kusurlu Bir Öğretmen

ChatGPT, hiçbir zaman ‘yanlış’ yapmaz. O, sadece insanları taklit eder. İnsanlar, yanlış bilgileri, önyargıları, stigmatik dili ve çelişkili tanımları binlerce kez tekrarlar. ChatGPT, bu tekrarları öğrenir ve onları ‘doğru’ olarak sunar. Bu yüzden, ChatGPT’nin ‘yanlış’ olması, onun bir hatası değil, bizim hatamızdır.

Yapay zekânın sorunu, kodu değil, eğitimini veren insanlar. Bir robot, kendi ahlakını yaratamaz. O, sadece bize ait olanı yansıtır. ChatGPT, bize ne kadar doğru cevap verirse versin, bizi sorgulamak zorundadır: Biz neyi doğru kabul ediyoruz? Hangi yanlışları, bir ders olarak değil, bir gerçeklik olarak öğreniyoruz?

ChatGPT, bir ayna. Ve aynanın önünde duran, o değil — biziz.