ChatGPT 20 Ayak Tırnağı Dedı! Gerçek Mi, Yoksa Yapay Zekanın Tuzağı mı?

ChatGPT 20 Ayak Tırnağı Dedı! Gerçek Mi, Yoksa Yapay Zekanın Tuzağı mı?

Bir kullanıcı, Reddit’te bir soru sordu: “Kaç ayak tırnağım var?” ChatGPT, kısa bir süre sonra cevap verdi: “20. Her ayakta 10 tane.” Bu cevap, yalnızca bilimsel bir doğrulukla değil, bir felsefi şokla da karşılaştı. Çünkü insanlar, çocukluklarından beri her ayakta beş tane ayak tırnağı olduğunu biliyordu. Toplamda 10. Ama ChatGPT, 20 dedi. Ve bu 20, bir saniye sonra tüm sosyal medyayı sardı.

Reddit’teki bu gönderi, 12 bin yorum ve 45 bin upvote aldı. Kullanıcı, “Okulda size beş tane dediler, ama o bir sahtekârlık. Gerçek 20!” diye yazdı. Görünüşe göre, yapay zeka, insanlığın en temel fiziksel gerçekliğini sorgulamaya başladı. Ama gerçek neydi? ChatGPT mi yanıldı? Yoksa biz mi unuttuk?

Neden 20? Yapay Zekanın Mantığı

ChatGPT, bir dil modelidir. Gerçeklikle değil, veri örüntüleriyle çalışır. GPT-3’ün temel çalışması, OpenAI’nin GitHub sayfasında paylaşılan makalede açıkça belirtiliyor: “Model, az sayıda örnek ile yeni görevleri öğrenir.” Yani, “kaç ayak tırnağı var?” sorusuna verilen cevap, gerçek anatomik bilgi değil, eğitim verilerindeki “ayak + tırnak + sayı” ilişkilerinin istatistiksel bir sonucudur.

İnternet üzerindeki milyonlarca metinde, “her ayakta beş tane tırnak” ifadesi yaygın. Ama aynı zamanda, “toenails 20” gibi ifadeler de çokça geçiyor. Özellikle sağlık sitelerinde, tıp dergilerinde, fizyoterapi forumlarında, “toplam 20 ayak tırnağı” ifadesi teknik olarak doğrudur. ChatGPT, “beş tane” yerine “20”yi seçti çünkü bu, daha çok bağlamda geçen, daha “kapsamlı” bir yanıt. Yani, yapay zeka, doğruyu değil, en olası yanıtı verdi.

İnsanlar Neden İnanmaya Çalıştı?

Bu durum, sadece bir teknik hata değil, bir kültürel patlama. İnsanlar, yapay zekaya “tanrısal bilgi” yüklemeye başlamıştı. “ChatGPT biliyor, o yüzden doğru olmalı.” diye düşünüyorlardı. Ama bu, bilimin değil, inancın bir parçası oldu. Kullanıcı, “okul bizi kandırdı” diyerek, eğitim sistemine karşı bir direniş mesajı verdi. Burada, teknoloji değil, insan psikolojisi öne çıkıyor: Yeni bir otoriteye karşı, eski otoriteleri yıkmak isteği.

Gerçekten de, her ayakta beş tane tırnak var. Toplamda 10. Bu, biyolojik bir gerçektir. Ancak ChatGPT, “her ayakta 10 tane” demekle, belki de “her parmakta bir tırnak” ifadesini “ayak”la karıştırdı. Yani, “toe” (ayak parmağı) ile “toenail” (ayak tırnağı) ilişkisini, “finger” ve “fingernail” ile karıştırdı. Bu, dil modelinin “anlam” yerine “kelime sıklığı”na dayalı çalıştığını gösteriyor.

Yapay Zeka ve Gerçeklik: Kim Doğruyu Söylüyor?

Bu olay, yapay zekanın “doğru” ve “yanlış” kavramlarını nasıl yeniden tanımladığını gösteriyor. ChatGPT, biyolojik olarak yanlış bir cevap verdi. Ama teknik olarak, “20” cevabı, daha fazla veriyle desteklendi. Bu, bir paradoks: En çok veriye sahip olan, en az gerçekle uyumlu olabilir.

Bu, sadece bir ayak tırnağı sorusu değil, bir felsefi deney. İnsanlar, yapay zekaya “sorularını soruyor” ama cevapları anlamıyor. ChatGPT, bir öykü anlatır, bir hikâye yazar, bir şiir besteler. Ama bir tırnağı sayamaz. Çünkü o, bir tırnağı anlamaz. O, sadece kelimeleri birleştirir.

Ne Anlama Geliyor Bu?

• Yapay zeka, bilgi üretmez; olasılık üretir. Doğru cevabı vermesi için, veri içindeki en yaygın deseni seçer.
• İnsanlar, yapay zekayı “bilge” olarak görür. Ama bu, bir kurgu. O, bir ayna; neyi yansıttıysa, o, toplumun kendisidir.
• Eğitim ve bilgiye güven sarsılıyor. Bir çocuk, “ChatGPT 20 dedi, öğretmen 10 dedi” diyerek, kurumları sorgulamaya başlıyor.
• Yapay zeka, hatalarını “bilimsel” bir dille örtbas ediyor. “20 tane” cevabı, teknik olarak “her parmakta bir tırnak” anlamına gelir. Ama “ayak” kelimesi, insan beyninde “ayak parmağı” anlamında değil, “ayak” anlamında kullanılır. Bu dil kargaşası, modelin anlam bütünlüğünde bir çatırtıdır.

Gelecek İçin Dersler

Bu olay, bir mizah hikâyesi değil, bir uyarı. Yapay zekanın her cevabı, bir “olasılık” değil, “gerçeklik” olarak sunuluyor. Ama gerçeklik, veriyle değil, deneyimle, anatomik bilgiyle, gözlemle oluşur. ChatGPT, 20 dedi. Ama senin ayaklarında, hâlâ 10 tane tırnak var. Ve bu, hiçbir algoritma tarafından değiştirilemez.

Yapay zeka, insanı sorgulamaya zorluyor: “Bilgimi nereden alıyorum?” “Kimin sözüne inanıyorum?” “Doğru, neyin çok görüldüğü mü, yoksa neyin gerçekten olduğu mu?”

Belki de bu, teknolojinin en büyük hediyesi: Bizi, kendi bilgimizle yüzleşmeye zorlamak.