Bir İnsanı Eğitmek Ne Kadar Maliyetli? AI’ın Karşısında İnsanın Gerçek Değeri

Bir İnsanı Eğitmek Ne Kadar Maliyetli? AI’ın Karşısında İnsanın Gerçek Değeri

Bir Reddit kullanıcısı, bir yapay zekânın eğitimi için harcanan maliyetleri hesaplayan bir tabloyu paylaştı. Tablo, GPT-4’ün eğitiminde 100 milyon dolar civarında bir bütçe harcandığını gösteriyordu. Ama ardından sorduğu soru, tüm interneti susturdu: ‘Peki bir insanı eğitmek ne kadar maliyetli?’ Bu soru, sadece bir maliyet karşılaştırması değil, insanlığın en temel altyapısını sorgulayan bir felsefi darbe.

Reddit’deki bu paylaşımda, bir çocuğun 0’dan 25 yaşına kadar geçen süreçte harcanan maliyetler: anne-babanın zamanı, eğitim harcamaları, sağlık hizmetleri, beslenme, ev, ulaşım, sosyal aktiviteler ve psikolojik destek gibi unsurlar topluca hesaplanmıştı. Sonuç: 350.000 dolar civarı. Rakam, ABD’deki ortalama bir ailenin harcamalarına dayanıyordu. Ama bu rakam, sadece para değil, zaman, duygusal emek, kayıplar ve beklenmeyen krizlerin birikimi.

Neden Bu Karşılaştırma Yanlış Olabilir?

AI’ın eğitim maliyeti, veri, sunucu, elektrik ve mühendislik süresiyle ölçülür. İnsanın eğitim maliyeti ise, bir çocuğun sabah kalkışından, yaralanan kalbine kadar olan her şeyi içerir. Bir AI, 100 milyon dolarla 3 ayda ‘öğrenir’. Bir insan ise 25 yıl boyunca, 8760 saatlik her yılın 365 gününde, her nefesinde, her ağlamasında, her başarısında öğrenir. Bu farkı ‘maliyet’ olarak karşılaştırmak, bir kalemle bir orkestrayı karşılaştırmaya benzer.

AI’ın eğitiminde bir hata varsa, veri seti yeniden eğitilir. İnsanın eğitiminde bir hata varsa, o hata bir yetişkinin kendi kimliğini, ilişkilerini, mesleğini hatta yaşamını etkiler. Bir çocuğun okulda alınan bir alay, bir öğretmenin ona verdiği bir kelimede gizli olan umut, bir babanın ertesi gün sabahı ona verdiği bir kahvaltı — bunlar hiç bir veri setinde yer almayan ‘eğitim unsurları’.

Kimin İçin Neden Bu Hesaplamalar Önemli?

İş dünyasında artık ‘insan kaynakları’ yerine ‘kaynak yönetimi’ diye konuşuluyor. İnsanlar, bir ‘maliyet merkezi’ olarak görülüyor. AI’ın maliyeti açıkça hesaplanırken, insanın maliyeti gizli kalıyor. Ama bu gizlilik, bizi tehlikeye atıyor. Çünkü bir şirket, bir AI modeliyle 100 milyon dolar harcayabilir ama, bir çalışanı 50.000 dolar maaşla tutarken, onun eğitimine harcanan 350.000 doları hiç düşünmez.

Gerçekten de bir AI, bir insanın yerini alabilir mi? Evet, bazı görevlerde. Ama bir insanın karar verme yeteneği, etik algısı, yaratıcı kırılma noktası ve duygusal bağ kurma gücü — bunlar, hiçbir veri setiyle özetlenemez. AI, bir ödevi çözebilir. İnsan ise, ödevin neden önemli olduğunu anlar.

İnsanlık, Bir AI Modelinden Daha Değerli mi?

Bu hesaplamaların asıl amacı, insanın değerini düşürmek değil, onu görmezden gelmemek için bir ayna tutmaktır. Bir AI, 100 milyon dolarla bir şey yapabilir. Ama bir insan, 350.000 dolarlık bir yatırımla, o 100 milyon dolarlık AI’yı bile yaratır. Yani AI, insanın ürünüdür. İnsan, kendi ürettiği aletin değerini ölçmek için kendisini hesaplamaya kalkarsa, kendi varoluşunu sorgulamış olur.

İnsanın eğitim maliyeti, bir banka hesabında değil, bir ailenin gülüşlerinde, bir öğretmenin gözlerinde, bir çocuğun ilk kitabıyla ilgili bir hikayede saklı. Bu maliyet, sayılabilir mi? Belki. Ama anlaşılabiliyor mu? O, tamamen farklı bir soru.

Geleceğin Sorusu: Kimin İçin Eğitim?

Gelecekte, eğitim sistemleri AI’ın maliyetiyle kıyaslanmaya devam edecek. Ama bu kıyaslamalar, eğer insanın değerini ölçmeye değil, onu azaltmaya yönelikse, toplumumuzun kalbi yavaş yavaş kapanacaktır. Eğitim, bir yatırım değil, bir özgürlük vaadi olmalı. Bir AI, veriyle büyüyorsa, bir insan, umutla.

Yapay zekâ, hızla öğreniyor. Ama insan, anlam öğreniyor. Ve anlam, hiçbir algoritma ile özetlenemez.

• İnsan eğitimi, maliyet değil, bir mirastır.
• AI’ın maliyeti hesaplanabilir; insanın maliyeti, kalbinde yer alır.
• Her çocuk, bir AI’dan daha değerli değil — ama onu yaratmak, insanlığın en büyük başarısıdır.

Bu hesaplamayı yapan kişi, muhtemelen bir teknoloji tutkunu. Ama sorduğu soru, bir felsefeci gibi duyuldu. Belki de bu, teknolojinin en büyük dersi: ‘En karmaşık sistemler, en basit sorularla anlaşılmaya başlanır.’