Avrupa'nın Düzenleme Paradoksu: Hız mı, Şeffaflık mı?

Brüksel'in koridorlarında, yasama süreçlerini hızlandırmak için yapılan bir reform, beklenmedik bir şekilde Avrupa demokrasisinin temel ilkelerinden biriyle çarpışıyor: şeffaflık. Euronews'un raporuna göre, Avrupa Komisyonu'nun 4 Şubat'ta kapattığı 'Daha İyi Düzenleme' kamuoyu istişaresine katılan 286 paydaşın büyük çoğunluğu, etki değerlendirmeleri ve danışma araçlarının güçlü kalması konusunda ısrarcı oldu. Bu, sadece bir bürokratik süreç değil; Avrupa Birliği'nin gelecekteki kararlarının nasıl alınacağına, kimin sesinin duyulacağına ve teknokrasi ile demokrasi arasındaki hassas dengenin nereye evrileceğine dair derin bir mücadelenin habercisi.

Hız Çağında Şeffaflığın Bedeli

Avrupa Komisyonu, küresel rekabet, dijital dönüşüm ve iklim krizi gibi acil sorunlara hızlı yanıt verme baskısı altında. Bu bağlamda, 'Daha İyi Düzenleme' girişimi, yasama süreçlerini basitleştirmeyi ve bürokratik yükü azaltmayı hedefliyor. Ancak burada kritik soru şu: Hız, şeffaflık ve kapsamlı danışmanın yerini alabilir mi? Kaynaklardan elde edilen veriler, sivil toplum kuruluşlarından iş dünyasına, akademiden sendikalara kadar geniş bir yelpazedeki paydaşların ortak bir endişeyi dillendirdiğini gösteriyor: Etki değerlendirmelerinin (impact assessments) zayıflatılması veya atlanması, yanlış, eksik veya sadece güçlü lobilerin çıkarlarına hizmet eden düzenlemelere kapı aralayabilir.

Etki Değerlendirmesi: Sadece Bir Form Değil, Bir Güvence

Etki değerlendirmeleri, bir düzenlemenin ekonomik, sosyal ve çevresel sonuçlarının önceden analiz edildiği, bilimsel veri ve paydaş görüşlerine dayanan süreçlerdir. Bu süreçler:

• Öngörülemez Zararları Önler: Bir enerji politikasının istihdama etkisi veya bir dijital yasanın KOBİ'ler üzerindeki mali yükü gibi faktörleri ortaya koyar.
• Meşruiyet Sağlar: Vatandaşların ve etkilenen kesimlerin sürece dahil olduğu hissini güçlendirir.
• Lobi Dengesizliğini Azaltır: Büyük şirketlerin kaynak üstünlüğünü kısmen dengeleyerek, daha az organize grupların da görüşlerinin duyulmasına alan açar.

Euronews'un aktardığı istişare sonuçları, bu mekanizmaların 'gereksiz kırmızı bant' olarak görülüp hız adına budanmasına karşı net bir direnç olduğunu ortaya koyuyor. Bu, paydaşların kısa vadeli idari kolaylığın, uzun vadeli demokratik ve sosyal maliyetlerinden daha ağır bastığına inandığının bir göstergesi.

Geleceğin Senaryoları: Teknokrasi mi, Katılımcı Demokrasi mi?

Bu tartışma, Avrupa'nın iki farklı gelecek vizyonu arasında bir tercih yapmasını gerektiriyor. Birinci senaryoda, Komisyon, acil krizlere yanıt verme yeteneğini artırmak için danışma süreçlerini kısaltabilir ve etki analizlerini daha dar kapsamlı hale getirebilir. Bu, özellikle yeşil dönüşüm ve dijital alandaki rekabet gibi alanlarda yasama hızını artırabilir. Ancak riski, kararların daha az katılımcı, daha az tartışmalı ve dolayısıyla daha az meşru olmasıdır. Bu, 'uzmanların yönettiği' bir teknokrasi modeline doğru kayış anlamına gelebilir.

İkinci senaryo ise paydaşların çağrısına kulak vererek, şeffaflık ve katılım mekanizmalarını korumak, hatta dijital araçlarla daha da geliştirmektir. Bu, süreçleri yavaşlatabilir ancak daha sağlam, daha dirençli ve toplumsal kabulü daha yüksek düzenlemelerin önünü açar. Örneğin, yapay zeka yönetmeliği gibi karmaşık ve toplumu derinden etkileyecek konularda, aceleyle hazırlanmış bir metin, onlarca yıl sürecek yan etkiler doğurabilir.

Sonuç: Hız ve Meşruiyet Arasında Yeni Bir Denge Arayışı

Avrupa Komisyonu'nun önünde zorlu bir dengeleme hareketi var. Bir yanda küresel jeopolitik ve ekonomik arenada hızlı hareket etme zorunluluğu, diğer yanda AB'nin temel vaadi olan katılımcı, hesap verebilir ve şeffaf yönetişim modeli. Euronews'un haberinde vurgulanan istişare sonuçları, ikincisinden ödün verilmemesi gerektiği yönünde güçlü bir mesaj veriyor. Çözüm, süreçleri tamamen yavaşlatmak değil, dijitalleşmeyi kullanarak danışma süreçlerini daha verimli hale getirmek, etki değerlendirmelerini daha odaklı ve hızlı yapmak olabilir. Ancak net olan bir şey var: Hız, şeffaflığın yerini doldurmak için değil, onunla birlikte var olmak için bir araç olmalı. Aksi takdirde, 'daha iyi düzenleme', sadece 'daha hızlı düzenleme'ye dönüşebilir ve bu da Avrupa projesinin vatandaşlarla olan bağını daha da zayıflatabilir. Bu istişare, Brüksel'in bu ikilemi ne kadar ciddiye aldığının ilk sınavı oldu.