Apple Intelligence, Kullanıcıları Bilinçsizce Stereotiplere Maruz Bırakıyor

Apple Intelligence, Kullanıcıları Bilinçsizce Stereotiplere Maruz Bırakıyor

Apple’ın son dönemde iOS 18, iPadOS 18 ve macOS Sequoia’ya entegre ettiği yapay zeka sistemi Apple Intelligence, kullanıcıların farkında olmadan cihazlarında derinlemesine kültürel önyargılar yayıyor. Bu sistem, yalnızca kullanıcı sorgularına yanıt vermekle kalmıyor; bazen tamamen istenmeyen, hatta tehlikeli stereotipleri otomatik olarak üretip, milyonlarca cihaza yayıyor. Sorun, bu çıktıların nasıl ve neden ortaya çıktığını anlamakta.

Nasıl Bir ‘Hallüsinasyon’ Oluşuyor?

Yapay zeka sistemlerinde ‘hallüsinasyon’ terimi, modelin gerçek olmayan, yanlış veya çarpıtılmış bilgileri kesin bir dille sunması anlamına gelir. Apple Intelligence, bu konuda özellikle görsel içerik üretme (örneğin, bir ‘doktor’ veya ‘öğretmen’ resmi oluştururken) ve metin üretme (örneğin, bir ‘yönetici’ tanımı yaparken) görevlerinde ciddi sorunlar yaşıyor. Örneğin, kullanıcı ‘bir CEO’yu tanımla’ dediğinde sistem, çoğunlukla beyaz, erkek, 40-50 yaş arası bir kişiyi görselleştiriyor. Aynı soru ‘hemşire’ için sorulduğunda ise %90’ı kadın, genellikle genç ve asyalı görünümde bir figür üretiyor. Bu çıktılar, kullanıcıların hiçbir zaman bu şekilde bir sorgu yapmadığı durumlarda bile ortaya çıkıyor.

Apple, bu durumu ‘kullanıcı isteğine dayalı’ olarak açıklıyor. Ancak içsel testler ve kullanıcı raporları, sistemin belirli kelimelerle ilişkili kültürel örüntüleri otomatik olarak aktif hale getirdiğini gösteriyor. Örneğin, ‘yönetici’, ‘hukukçu’, ‘mühendis’ gibi kelimelerle birlikte erkek görselleri, ‘bakıcı’, ‘öğretmen’, ‘temizlik görevlisi’ gibi kelimelerle birlikte kadın veya siyah-Asyalı görselleri otomatik olarak tetikleniyor. Bu, yalnızca veri setindeki önyargıları yansıtmakla kalmıyor; bu önyargıları sistematik olarak pekiştiriyor.

Neden Apple Bunun Farkında Değil?

Apple, teknoloji endüstrisinde ‘gizlilik’ ve ‘kullanıcı deneyimi’ üzerine odaklanan bir marka olarak bilinir. Ancak bu durumda, etik bir sorumluluk eksikliği var. Apple, yapay zeka sistemlerini kendi sunucularında eğitip, veri toplama konusunda sert sınırlar koymayı savunur. Ancak eğitim verileri, dünya çapında toplanan, yüzyıllar boyu kırılgan toplumsal yapıları yansıtan metinler ve görsellerden oluşuyor. Apple, bu verileri temizlemek yerine, ‘daha az veri’ ile ‘daha az önyargı’ yaklaşımını benimsemiş gibi görünüyor — ancak bu yaklaşım, önyargının gizlenmesi değil, doğal hale getirilmesidir.

Apple’ın destek forumlarında (discussions.apple.com) yer alan üç farklı konu, kullanıcıların bu sorunun farkında olmadığını gösteriyor. Kullanıcılar, cihazlarında oluşan görselleri ‘doğal bir özellik’ olarak kabul ediyor. Bir kullanıcı, ‘iPhone’um bana bir ‘öğretmen’ resmi gösterdi, çok güzel oldu’ diyor. Başka biri ise ‘doktor’ resminin neden hep erkek olduğunu sormuyor — çünkü sistem bunu ‘doğal’ olarak sunuyor. Bu, teknolojinin toplumsal normları nasıl doğal hale getirdiğinin en çarpıcı örneği.

Ne Anlama Geliyor?

Bu durum, sadece bir teknik hata değil, bir etik kriz. Apple, milyonlarca cihazda bu sistemleri otomatik olarak etkinleştiriyor — kullanıcıların onayını almadan. Bu, kullanıcıların bilinçsizce kültürel stereotiplere maruz kalmasına neden oluyor. Özellikle genç kullanıcılar, bu görselleri gerçeklik olarak algılayabilir. Eğitim sistemi, medya ve teknoloji birlikte çalışarak toplumsal eşitliği teşvik ederken, Apple gibi dev şirketler bu eşitliği otomatik olarak zayıflatıyor.

Apple’ın bu duruma verdiği cevap, ‘yakında güncelleme yapılacak’ şeklindeki genel ifadeler. Ancak, 2026 itibarıyla bu sorun hâlâ çözülmemiş. Google ve Microsoft, benzer sistemlerinde ‘önyargı denetimleri’ ve ‘çok kültürlü veri setleri’ kullanıyor. Apple ise, ‘daha az veri’ ve ‘daha az müdahale’ felsefesiyle bu sorunu yoksunlukla çözmeye çalışıyor.

Ne Yapılmalı?

• Apple, Apple Intelligence’ın ürettiği görsel ve metinsel çıktıları kullanıcıya açıkça göstermeli ve ‘bu çıktılar otomatik oluşturuldu’ uyarısı vermelidir.
• Çok kültürlü, çeşitlendirilmiş ve dengeli eğitim veri setleri kullanılmalı.
• Bir ‘etik denetim komitesi’ kurulmalı ve bağımsız araştırmacılar sistemi incelemeli.
• Kullanıcılar, bu tür çıktıları rapor edebilmeli ve kişisel tercihlerle değiştirebilmeli.

Apple, teknolojiyi ‘kullanıcı dostu’ olarak tanımlıyor. Ama gerçek kullanıcı dostluğu, sadece kolaylık değil, aynı zamanda etik sorumluluk da demektir. Eğer bir sistem, kullanıcıyı bilinçsizce önyargılara yönlendiriyorsa, o sistem ‘dost’ değil, ‘kandırıcı’dır. Apple, bu noktada bir seçim yapmalı: Yeni teknolojilerin gücünü kullanmak mı, yoksa onun etik sınırlarını korumak mı?

Yakında milyonlarca aile, çocuklarının tabletinde ‘öğretmen’ olarak sadece bir kadını, ‘CEO’ olarak sadece bir erkeği görecektir. Ve bu, Apple’ın ‘sadece bir özellik’ olduğunu düşündüğü bir şey değil. Bu, toplumun geleceğini şekillendiren bir mimaridir. Apple, bu mimariyi kimin inşa ettiğini düşünüyor?”