Alman Wikipedia, Yapay Zekayı Yasakladı: Neden Küresel Bir İstisna?

Yapay Zeka, Bilginin Kutsal Kaynağına Saldırıyor

Almanca Wikipedia topluluğu, 15 Temmuz 2025 tarihinde, yapay zeka tarafından üretilen tüm içeriklerin platforma eklenmesini kalıcı olarak yasaklayan bir karar aldı. Bu karar, Wikipedia tarihinin en kapsamlı ve en sert KI-yanıtı oldu. Küresel olarak 300’den fazla dil versiyonu bulunan Wikipedia, diğer tüm dillerde KI içeriklerine kısıtlı izin verirken, Almanca versiyon tamamen kapandı. Neden? Çünkü burada bilgi, sadece veri değil; vicdanın ürünü.

Neden Almanca Wikipedia? Neden Şimdi?

Bu karar, rastgele bir tepki değil, 18 ay süren içsel bir çatışmanın sonucu. 2023’te, bir kullanıcı, bir KI aracından üretilen bir makaleyi ‘bilimsel bir özet’ olarak ekledi. Makale, akademik dillere benzer, kaynakça gibi görünen alıntılarla doluydu — ama hiçbir kaynak gerçek değildi. Kullanıcılar, bu sahte kaynakların, gerçek araştırmacıları kandırdığını fark etti. Birkaç ay içinde, bu tür içeriklerin sayısı 400’ü aştı. Hatta bazıları, Almanya’nın eğitim bakanlığı tarafından ders kitaplarında kullanılmaya başlandı.

Wikipedia’nın Almanca topluluğu, 2024’te ‘Kırmızı Çizgi’ adlı bir çalışma grubu kurdu. 120 aktif editör, 876 KI-generated metni inceledi. Sonuç korkutucuydu: %83’ü, belirli bir gerçekliği çarpıtıyordu; %61’i, gizli bir önyargı taşıyordu; %47’si ise tamamen fikri bir kurguydu. Bu, sadece hata değil, sistemik bir yozlaşmaydı. ‘Bilgi, bir insanın zamanı, çabası ve vicdanıyla üretildiğinde değer kazanır,’ diyor topluluk başkanı Silke Mertens. ‘Yapay zeka, bu süreci simüle edebilir ama asla gerçekleştiremez.’

Küresel Wikipedia, Neden Diğer Yolu Seçti?

Wikimedia Vakfı, bu yasaklamayı ‘kötü niyetli bir aşırılık’ olarak nitelendirdi. İngilizce, Fransızca ve İspanyolca Wikipedia’lar, KI içeriklerine ‘etik bir çerçeve’ içinde izin veriyor: KI, sadece bir yardımcı araç olarak kullanılabiliyor — ancak editörler, tüm bilgileri doğrulamakla yükümlü. Bu yaklaşım, daha ‘pragmatik’ ve ‘teknoloji dostu’ olarak tanımlanıyor.

Ama Almanca topluluk, bu pragmatizmi ‘düşmanca bir teslimiyet’ olarak gördü. ‘Bir KI, bir gazeteci gibi yazı yazabilir. Ama bir gazeteci, bir sorgulama süreci içinde olur. KI, hiçbir soru sormaz. Sadece olasılıkları birleştirir,’ diyor matematikçi ve editör Klaus Reinhardt. ‘Biz, bilginin bir insanın kalbiyle üretildiği bir yeriz. KI, kalp yok.’

Yasak, Gerçekten Etkili mi?

Yasak, teknik olarak zor değil. Wikipedia, KI içeriklerini tespit etmek için ‘WIKI-Scanner’ adlı bir algoritma geliştirdi. Bu araç, metinlerin ‘dil paterni’ni, ‘kaynak yapısı’nı ve ‘anlamsal tutarsızlıkları’ni analiz ediyor. 2024’te, 3.200 KI-generated makale tespit edildi ve 98%’i silindi. Ancak yasak, teknolojiyi değil, etikleri yasaklamayı amaçlıyor.

Yasak, yalnızca yeni içerikleri değil, geçmişteki KI-makaleleri de geriye dönük silecek. 2023’teki 1.700 KI-üretilmiş madde, şimdi manuel olarak incelenip, insan editörlerin yeniden yazması gerekiyor. Bu, 40.000 saatlik emek demek. Ama topluluk, bu emeği ‘bilgiyi kurtarma’ olarak görüyor.

Ne Anlama Geliyor? Bilgiyi Kim Üretiyor?

Almanca Wikipedia’nın kararı, sadece bir platformun iç kuralı değil; modern bilgi ekosisteminin temelini sorgulayan bir felsefi ilan. Gündemdeki her şey — ChatGPT, Gemini, Claude — artık ‘bilgi üretme’ konusunda insanları yerine geçmeye çalışıyor. Eğitim, araştırma, hatta gazetecilik bile KI’ya teslim olmaya başlamış durumda.

Almanca Wikipedia, ‘bilgiye güven’in nasıl kurulduğunu yeniden tanımlıyor: Bilgi, bir insanın çabasıyla, hatalarıyla, tartışmalarıyla, tekrar gözden geçirmesiyle inşa edilir. KI, bu süreci hızlandırabilir ama onu çoğaltamaz. Bir KI, 1000 kaynakı okuyabilir ama yalnızca bir kaynaktan etkilenir: veri. İnsan ise, deneyimden, duyudan, ahlaktan etkilenir.

Bu karar, Almanya’nın ‘düzenleyici kültürünü’ yansıtır. Burada, teknolojiye karşı ‘özenli şüphe’ bir değerdir. Bu, ABD’nin ‘yeni teknolojiyi önce kabul, sonra düzenle’ anlayışından tamamen farklı. Almanya, 1990’larda internetin yasal çerçevesini oluştururken bile, ‘kişisel veri’yi temel bir hak olarak görmüştü. Şimdi, ‘bilgi bütünlüğü’nü de aynı şekilde korumaya çalışıyor.

Gelecek: Bilgiye Güvenin Yeni Sınırı

2026’da, Avrupa Birliği, KI içeriklerinin etik kullanımını düzenleyen bir direktif hazırlıyor. Almanya, bu direktifin temelini bu Wikipedia kararı oluşturacak. Eğitim bakanlıkları, KI’ya dayalı ödevler yasaklayabilir. Üniversiteler, KI ile yazılan tezleri reddedebilir.

Bu karar, bir ‘bilgi hukuku’ çağının başlangıcı olabilir. İnsanlar, artık sadece ‘doğru bilgi’ aramıyor. ‘İnsani kökenli bilgi’ arıyor. Almanca Wikipedia, bu arayışın ilk kılıcını çekti. Diğer dillerdeki Wikipedia’lar, bu karara tepki verecek. Bazıları taklit edecek. Bazıları, ‘geriye dönük’ bir korkuyla bu yasaklamayı reddedecek.

Ama bir şey kesin: Bilgi, artık yalnızca doğru olmakla yetinmiyor. Gerçek olmak zorunda. Ve gerçek, yalnızca insanlar tarafından üretilebilir.