AI Habits Takip Uygulamaları Gerçekten Gelişiyor Mu? Gerçekler ve İtirazlar

Geçtiğimiz yıl 12 milyon kişi, yapay zeka destekli bir alışkanlık takip uygulamasını indirdi. Ancak bu sayılar, gerçek davranış değişimiyle eşleşmiyor. Merriam-Webster’e göre, bir alışkanlık ‘kazanılmış bir davranış kalıbı’dır; yani tekrarlanan, otomatikleşmiş bir eylemdir. Peki ya bu kalıpları değiştirmek için uygulamaların sunduğu ‘bildirimler’ ve ‘puan sistemleri’ yeterli mi? Cevap, teknolojiye olan inancımızı sorgulamaya zorluyor.

Alışkanlık, Teknolojiyle Değişir mi, Yoksa Sadece Takip Edilir mi?

Wikipedia’nın tanımladığı gibi, alışkanlıklar beyindeki ‘beyin-hücre döngüleri’ ile şekillenir: uyarı, alışkanlık eylemi, ödül. Bu döngü, binlerce yıldır insanoğlunun hayatta kalmasını sağlayan bir biyolojik mekanizma. Ama bugün, birçok AI uygulaması bu döngüyü sadece takip ediyor — değiştirmiyor. Habit Burger & Grill’in web sitesi gibi, bu tür uygulamaların çoğu, kullanıcıya ‘bir gün daha tamamladın!’ mesajı veriyor. Ama bu mesaj, bir hamburgerin tadı gibi geçici bir ödül. Beyin, bu tür dışsal ödüllerle alışkanlık oluşturamaz; çünkü gerçek alışkanlıklar, içsel motivasyondan beslenir.

Örneğin, bir uygulama size ‘30 gün koştuğunuz için 100 puan kazandınız!’ diyor. Ama sizin için koşmak, kendi sağlığınızla ilgili bir değer mi, yoksa sadece puan toplamak mı? Araştırmalar, dışsal ödüllerin uzun vadede motivasyonu azalttığını gösteriyor — bu duruma ‘motivasyonun yerini alması’ (overjustification effect) denir. Yani, uygulama sizi koşmaya zorluyor, ama içten bir istek bırakmıyor.

İşte Gerçek Sorun: Uygulamalar, Alışkanlıkları Takip Ediyor, Ancak İnançları Değiştirmiyor

Merriam-Webster’in tanımı, alışkanlığın ‘kazanılmış’ bir davranış olduğunu vurguluyor. Kazanmak, zaman, tekrar ve duygusal bağlanma gerektirir. Ama günümüz AI uygulamaları, bu süreci 7 günlük bir ‘zorlama’ programına sığdırmaya çalışıyor. Kullanıcılar, uygulamayı indiriyor, 3 gün kullanıyor, sonra ‘bana uygun değil’ diye siliyor. Neden? Çünkü bu uygulamalar, kullanıcıyı ‘kendisiyle’ değil, ‘kendisinin izini’ takip etmeye zorluyor.

İşte burada bir paradoks doğuyor: Yapay zeka, kullanıcı verilerini analiz ederek ‘en iyi zaman’ı, ‘en yüksek motivasyon seviyesini’ ve ‘en etkili hatırlatmayı’ tahmin edebiliyor. Ama bu tahminler, kullanıcıyı gerçekten değiştirmek yerine, sadece davranışını daha verimli bir şekilde yönetmeye çalışıyor. Bir kahve içme alışkanlığı olan biri, uygulama sayesinde her sabah 7:15’te hatırlatılıyor. Ama kahvenin neden içildiği — stres mi, rutin mi, sosyal bir gelenek mi? — sorusuna cevap vermiyor.

Habit Burger & Grill: Alışkanlık mı, Marka İlişkisi mi?

İlginç bir şekilde, www.habitburger.com sitesi, ‘Habit’ kelimesini marka ismi olarak kullanıyor. Bu, tam da konunun ironisini yansıtır: Bir hamburger zinciri, ‘alışkanlık’ kelimesini pazarlama aracı haline getirmiş. Kullanıcılar, ‘Habit’ dediğinde, bir uygulama mı, yoksa bir burger mı düşünüyor? Bu durum, teknoloji şirketlerinin alışkanlık kavramını ticarileştirmesinin bir sonucu. Alışkanlık, artık bir ‘ürün’ değil, bir ‘marka’ haline gelmiş. Uygulamalar, kullanıcıya ‘sana özel bir alışkanlık planı’ sunuyor. Ama bu planlar, aslında bir abonelik modeliyle sınırlı. 1 ay sonra, kullanıcı tekrar ‘kendi alışkanlıklarına’ geri dönüyor — çünkü uygulama, onun içsel dünyasını değiştiremedi.

Geleceğin Alışkanlık Uygulamaları: Nereye Gidiyoruz?

Yapay zekanın gerçek potansiyeli, alışkanlıkları takip etmek değil, onları ‘anlamak’ta. Gelecekteki uygulamalar, sadece ‘bugün koştun mu?’ diye sormak yerine, ‘neden koşmak istemedin?’ diye sorabilir. Duygu analizi, konuşma verileri, hatta biyometrik verilerle, kullanıcıya ‘bu sabah koşmak istemediğin, çünkü annenle tartıştın mı?’ diye sormak mümkün olacak. Ama bu tür bir yaklaşım, veri gizliliği ve etik sınırlarla karşı karşıya kalıyor.

Şu anda, AI alışkanlık uygulamaları, bir tür ‘dijital kolye’ gibi. Kullanıcı onu takıyor, ama içeriğini değiştiriyor. Gerçek değişim, dışarıdan gelen bildirimlerle değil, içten gelen farkındalıkla olur. Uygulamalar, bir ayna olmalı — bir cezayı değil, bir yol haritası.

Özetle: AI alışkanlık uygulamaları, teknolojik olarak gelişiyor. Ama insan davranışını anlamakta geride kalıyor. Yeni nesil uygulamalar, sadece ‘yap’ demek yerine, ‘neden’ sormayı öğrenirse, o zaman gerçekten bir devrim yaşayabiliriz. Yoksa, bu uygulamalar, sadece bir gün daha tamamladığınız bir hamburger gibi — tadı iyi, ama doyurucu değil.