25 Yaşındaki Wikipedia Değişime Direniyor: Gelecek Tehlikede Mi?

Bir Dijital Çınarın İç Çatışması

İnternetin en güvenilir bilgi kaynaklarından biri olarak kabul edilen Wikipedia, bu ay 25. yaşını kutluyor. Ancak kutlamaların gölgesinde, platformun geleceğini tehdit eden bir kurumsal direnç krizi yaşanıyor. Gönüllü editör topluluğunun, yeni nesil okurlara hitap etmek amacıyla başlatılan yenilik denemelerini hızla reddetmesi, Wikipedia'nın değişen dijital dünyaya uyum sağlama kapasitesini sorgulatıyor.

Basit Özet Denemesi ve Sert Tepki

Geçtiğimiz Haziran ayında Wikimedia Vakfı, 'Basit Makale Özetleri' adlı mütevazı bir deneme başlattı. Karmaşık makalelerin başına yerleştirilen, yapay zeka tarafından oluşturulmuş ve doğrulanmamış basit özetlerden oluşan bu sistem, sadece mobil kullanıcıların katılımına açıktı ve açıkça etiketlenmişti.

Ancak gönüllü editör topluluğu, denemeye neredeyse hiç zaman tanımadı. Özellikle İngilizce Wikipedia'da, editörler sistemi başlatıldığı gün içinde kapattı. Tepkiler oldukça sertti; editörler denemeyi 'ürkütücü bir fikir' olarak nitelendirirken, Wikipedia'nın güvenilirliğine 'acil ve geri döndürülemez zarar' vereceği uyarısında bulundu.

Tarihteki Benzer Krizler ve Farklı Sonuçlar

Basit Özetler krizi, Wikipedia tarihindeki ilk anlaşmazlık değil. 2013 yılında başlatılan ve yeni kullanıcılar için düzenlemeyi kolaylaştırmayı amaçlayan VisualEditor, teknik sorunlar nedeniyle protestolara yol açmış ve deneyimli editörlerin platformdan uzaklaşmasına neden olmuştu. Ancak o dönemde, topluluk içi tartışmalar ve oylamalar sonucunda bir uzlaşma sağlanmıştı.

2014'teki Media Viewer ve 2011'deki görsel filtre referandumu gibi diğer tartışmalı konularda da benzer topluluk süreçleri işlemişti. Uzmanlar, 2025'teki Basit Özetler krizinin hemen bastırılmasını, geçmişteki daha yapıcı tartışma kültüründen bir kopuş olarak yorumluyor.

Nesiller Arası Kopuş ve Gelecek Endişeleri

Krizin merkezinde, Wikipedia'nın formatına ilişkin nesiller arası bir kopuş yatıyor. Platform, hâlâ 2001'deki gibi, uzun metinlere ve yoğun bilgiye dayalı Encyclopaedia Britannica tarzı bir formata bağlı. Ancak günümüzün Gen Z ve Alfa kuşağı okurları, TikTok, YouTube gibi görsel ve mobil odaklı platformlara alışkın.

Wikimedia Vakfı'nın araştırmaları, birçok okurun makalelere dalmadan önce hızlı özetler değer verdiğini gösteriyor. Bu ihtiyacı karşılamak için yapay zeka araçlarının kullanımı, yapay zeka etiği konusundaki geniş tartışmanın bir parçası haline gelmiş durumda.

Gönüllü Modelinin Sürdürülebilirliği Sorunu

Wikipedia'yı daha derin bir kriz bekliyor: ücretsiz emeğin sürdürülebilirliği. Platform, zaman, enerji ve idealizm bulabilen gönüllüler tarafından inşa edildi. Ancak bu gönüllü tabanı yaşlanıyor. 2010'da yapılan bir araştırma, ortalama aktif editörün 26 yaşında olduğunu gösterirken, 2022 verileri bu yaşın 35'e yükseldiğine işaret ediyor.

Uzmanlar, Wikipedia'nın yeni nesil katılımcıları çekememesi halinde, sadece formatının değil, temel işleyiş modelinin de tehlikede olabileceği konusunda uyarıda bulunuyor. 25 yıllık dijital çınar, değişen okur alışkanlıkları, yaşlanan editör topluluğu ve yeniliklere karşı gösterilen kurumsal direnç arasında sıkışmış durumda.